රෂිකා හෙන්නායක ජූලි 27, ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
සූඩානයේ 2023 අප්රේල් මාසයේ ඇවිලී ගිය දරුණු සිවිල් යුද්ධයට දැන් වසර තුනක් සපිරී ඇත. වසර තුනක විනාශකාරී ගැටුම්වලින් පසු, සූඩාන හමුදාව අත්පත් කරගත් එක් මහා මාර්ගයක් මුළු යුද්ධයේම ගමන් මග වෙනස් කළ හැකි තීරණාත්මක සාධකයක් බවට පත්ව තිබේ. එරට අගනුවර වන කාර්ටූම් (Khartoum) සහ උතුරු කෝර්ඩෝෆාන් ප්රාන්තයේ අගනුවර වන එල්-ඔබෙයිඩ් (el-Obeid) යා කරන කිලෝමීටර් 350ක මහා මාර්ගය හමුදාව සතු කර ගැනීමත් සමඟ, මාස ගණනාවක් තිස්සේ පැවති එල්-ඔබෙයිඩ් නගරයේ බිහිසුණු වටලෑම බිඳ දැමීමට මග පෑදී ඇත.
“අල් සදාරත්” (Al Sadarat) හෙවත් ඔම්දුර්මාන්-එල් ඔබෙයිඩ් අපනයන මාර්ගය අත්පත් කර ගැනීම සූඩාන හමුදාව පසුගිය මාස කිහිපය තුළ දියත් කළ ප්රබලම සහ සාර්ථකම ප්රහාරාත්මක මෙහෙයුම ලෙස සැලකේ. දින දෙකක දරුණු සටන්වලින් පසු උම් කුර්ෆා (Um Qurfa) සහ ජරිගාක් (Jarigakh) වැනි නගර මුදා ගැනීමත් සමඟ මෙම මාර්ගය යළි විවෘත කිරීමට හමුදාවට හැකි විය.
මෙතෙක් කල් හමුදාවට එල්-ඔබෙයිඩ් වෙත සැපයුම් යැවීමට සිදු වූයේ වයිට් නයිල් (White Nile) ප්රාන්තය හරහා වැටී ඇති අතිශය දීර්ඝ සහ දුෂ්කර මාර්ගයකිනි. එම දුෂ්කර සැපයුම් මාර්ගය වෙනුවට මෙම සෘජු “ප්රවාහන නාලය” විවෘත වීමත් සමඟ හමුදාවට අවශ්ය භට පිරිස්, ඉන්ධන, ආයුධ සහ අනෙකුත් අත්යවශ්ය ද්රව්ය ඉතා වේගයෙන් යුධ පෙරමුණ වෙත යොමු කිරීමට හැකි වී තිබේ. මෙය හුදෙක් මාර්ගයක් නොව, හමුදාවට යළි පණ දෙන “සැපයුම් ජීවනාලිය” (Logistical Lifeline) බවට පත්ව ඇත.
මෙම හමුදා මෙහෙයුමට සමගාමීව දිගහැරෙන්නේ අතිශය වේදනාකාරී මානුෂීය කතාවකි. එල්-ඔබෙයිඩ් නගරය තුළ කොටු වී සිටින ලක්ෂ පහකට අධික සිවිල් ජනතාව, කඩිනම් සහායක බලකායේ (RSF) නිරන්තර ඩ්රෝන ප්රහාර හමුවේ දිවි ගෙවති. ජනමාධ්යවේදියෙකු ලෙස මා දකින වඩාත්ම බිහිසුණු තත්ත්වය වන්නේ, මෙම යුද්ධයේදී ලිංගික ප්රචණ්ඩත්වය සහ දූෂණය එක්තරා ආකාරයක “යුධ අවියක්” (Weapon of War) ලෙස භාවිතා කිරීමයි. පවුලේ සාමාජිකයන් ඉදිරිපිටදීම සිදු කෙරෙන ලිංගික අපයෝජනයන් සහ ශාරීරික හිංසනයන් පිළිබඳ සාක්ෂි රැසක් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය වෙත වාර්තා වී ඇත.
නගරයේ පවතින මෙම අමානුෂික තත්ත්වය පිළිබඳව UN Women ආයතනය නිකුත් කළ ප්රකාශය එම ඛේදවාචකයේ බියකරු බව මනාව පැහැදිලි කරයි:
“කාන්තාවන් සහ ගැහැණු ළමයින් දැන් වතුර බාල්දියක් වැනි මූලික අවශ්යතාවයක් සම්බන්ධයෙන් පවා කළ නොහැකි තේරීමකට මුහුණ දී සිටිති: දහවල් කාලයේදී එය රැස් කිරීමෙන් ඩ්රෝන ප්රහාරයකට ලක්වීමේ අවදානම, නැතහොත් අඳුර වැටෙන තෙක් සිටීමෙන් ස්ත්රී දූෂණයට ලක්වීමේ අවදානම.”
මහා මාර්ගය විවෘත වීම යනු හුදෙක් හමුදා රථ පෙළපාලි සඳහා මග පෑදීමක් පමණක් නොව, මෙම පීඩිත ජනතාවට අත්යවශ්ය ඖෂධ සහ මානුෂීය ආධාර කඩිනමින් සැපයීමට ලැබුණු අවසන් බලාපොරොත්තුවයි.
මෙම මහා මාර්ගය අහිමි වීම RSF (Rapid Support Forces) හෙවත් කඩිනම් සහායක බලකායට එල්ල වූ දරුණුතම පරාජයකි. 2023 අප්රේල් මාසයේ සිට මෙම කිලෝමීටර් 350ක මාර්ගයේ වැඩි කොටසක අණසක පතුරුවා සිටියේ ඔවුන්ය. ඔවුන්ගේ ප්රධාන ඉලක්කය වූයේ එල්-ඔබෙයිඩ් නගරය කෙසේ හෝ අත්පත් කර ගැනීමයි.
දේශපාලන විශ්ලේෂණයකට අනුව, RSF කණ්ඩායම එල්-ඔබෙයිඩ් නගරය අත්පත් කර ගත්තේ නම්, මුළු බටහිර සූඩානයේම පාලනය ඔවුන් සතු වනු ඇත. මෙම මහා මාර්ගය යළි අත්පත් කර ගැනීම හරහා හමුදාව එම උත්සාහය ව්යර්ථ කිරීමට සමත් වී තිබේ. මෙම මෙහෙයුමේදී RSF සටන්කරුවන්ට සහ ඔවුන්ගේ යුධ උපකරණවලට දැඩි හානි සිදු වී ඇති අතර, ඔවුන් එම ප්රදේශවලින් පසුබැස ගොස් ඇත.
අල් සදාරත් මාර්ගය යනු හුදෙක් මිලිටරි වැදගත්කමක් ඇති මාවතක් පමණක් නොවේ. එය සූඩානයේ කෝර්ඩෝෆාන් (Kordofan) කලාපයේ ආර්ථික නහරයයි. මෙම කලාපය පශු සම්පත් සහ කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන සඳහා ප්රසිද්ධියක් උසුලන අතර, මෙම නිෂ්පාදන වෙළඳපොළ කරා ප්රවාහනය කිරීමට ඇති එකම ප්රධාන මාර්ගය මෙයයි. වසර තුනක යුද්ධයෙන් අඩපණ වූ ආර්ථිකය යම් මට්ටමකින් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමටත්, ජනතාවට අවශ්ය අත්යවශ්ය භාණ්ඩ සැපයුම ස්ථාවර කිරීමටත් මෙම මාර්ගය විවෘත වීම මහත් පිටුවහලක් වනු ඇත.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ දත්ත අනුව සූඩාන යුද්ධයෙන් මේ වන විට පුද්ගලයන් 40,000ක් පමණ මිය ගොස් ඇති අතර, මිලියන 14ක ජනතාවක් උන්හිටි තැන් අහිමිව අවතැන් වී සිටිති. මෙය වර්තමාන ලෝකයේ පවතින බරපතලම මානුෂීය අර්බුදයන්ගෙන් එකකි.
