රෂිකා හෙන්නායක අගෝස්තු 05 , කොළඹ LNW :
පොදු ස්ථානයක හෝ මඟතොටේ ගමන් කරන විට පොලිසිය විසින් ඔබව නවතා ජාතික හැඳුනුම්පත (NIC) ඉල්ලා සිටින අවස්ථාවකට ඔබ මුහුණ දී තිබේද?
එම අවස්ථාවේදී හැඳුනුම්පත ඔබ සතුව නොතිබුණහොත්, ඔබව අත්අඩංගුවට ගෙන සිරගත කරනු ඇතැයි යන බිය බොහෝ ශ්රී ලාංකිකයන් තුළ පවතී. නමුත් සැබෑ නීතිමය තත්ත්වය ඔබ සිතනවාට වඩා වෙනස්ය. හැඳුනුම්පත ළඟ තබා ගැනීම නීතියෙන් අනිවාර්ය කර තිබේද? ඒ පිළිබඳව පොලිස් නීති කොට්ඨාසයේ නීතිඥ, පොලිස් පරීක්ෂක පී. අමිත අබේසේකර සිල්වා මහතා ඉදිරිපත් කරන විශේෂඥ නීතිමය කරුණු ඇසුරින් කළ ගවේෂණාත්මක විමසුමකි මේ….
1. හැඳුනුම්පත ළඟ නොතිබීම ස්වාධීන අපරාධයක් නොවේ
ශ්රී ලංකාවේ පවතින නීතියට අනුව, පුද්ගලයෙකු පොදු ස්ථානයක සිටින විට ජාතික හැඳුනුම්පතක් සන්තකයේ නොතිබීම පමණක්ම දඬුවම් ලැබිය හැකි ස්වාධීන අපරාධ වරදක් නොවේ. 1968 අංක 32 දරන පුද්ගලයින් ලියාපදිංචි කිරීමේ පනතේ කිසිදු තැනක හැඳුනුම්පතක් නොමැතිව මහමග සිටීම අත්අඩංගුවට ගැනීමට පදනම් වන වරදක් ලෙස දක්වා නැත.
මෙම නීතිමය යථාර්ථය වටහා ගැනීම පුරවැසියන්ගේ මානසික නිදහසට ඉතා වැදගත් වේ. මෙයින් අදහස් කරන්නේ හැඳුනුම්පත “අනවශ්ය” ලේඛනයක් යන්න නොවේ. එය ඔබගේ ගමන් බලපත්රය වැනිම වූ අනන්යතා ලේඛනයකි. එහි සැබෑ වටිනාකම වන්නේ, පොලිසිය සමඟ සිදුවන ගනුදෙනුවකදී ඔබ පිළිබඳව පවතින සැකය ඉතා ඉක්මනින් ඉවත් කර ගැනීමට පුරවැසියාට ඇති පහසුම ආයුධය එය වීමයි.
2. පොලිසියට ඔබ කවුදැයි විමසීමට ඇති නීත්යානුකූල බලය
පුද්ගලයෙකු සතුව හැඳුනුම්පතක් නොතිබීම වරදක් නොවන අතරතුර, නීතිය ක්රියාත්මක කරන නිලධාරීන්ට පුද්ගලයෙකුගේ අනන්යතාවය විමසීමට පූර්ණ නීත්යානුකූල බලයක් ඇත. 1968 අංක 32 දරන පුද්ගලයින් ලියාපදිංචි කිරීමේ පනත සහ පොලිස් ආඥාපනත මගින් මෙම බලය නිලධාරීන්ට පවරා දී ඇත.
පොලිස් පරීක්ෂක පී. අමිත අබේසේකර සිල්වා මහතා මේ පිළිබඳව දක්වන නිල ස්ථාවරය මෙසේය…
"අපරාධයක් වැළැක්වීම හෝ පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීම වැනි ඕනෑම නිල රාජකාරි කටයුත්තකදී, යම් පුද්ගලයෙකු කවුදැයි තහවුරු කර ගැනීමට ප්රශ්න කිරීමේ නීත්යානුකූල බලය පොලිස් නිලධාරීන් සතු වේ. එය නීතියේ ආධිපත්යය සුරැකීම සඳහා ඔවුන්ට ලබා දී ඇති අයිතියකි."
3. අත්අඩංගුවට පත්විය හැකි සැබෑ හේතුව: සැකය සහ සහය නොදැක්වීම
හැඳුනුම්පතක් නොමැති වීම ගැටලුවක් වන්නේ කුමන අවස්ථාවකදීද? යම් පුද්ගලයෙකු පිළිබඳව පොලිස් නිලධාරියෙකුට දැනටමත් “සාධාරණ සැකයක්” පවතී නම්, එම අවස්ථාවේදී අනන්යතාවය තහවුරු කිරීමට අපොහොසත් වීම එම සැකය තවදුරටත් තහවුරු කිරීමට හේතු වේ. මෙය වරෙන්තුවක් නොමැතිව අත්අඩංගුවට ගැනීමට පදනමක් විය හැකිය.
මෙහිදී වඩාත්ම තීරණාත්මක වන්නේ අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහයේ 33 වැනි වගන්තියයි. ඒ අනුව:
- යම් පුද්ගලයෙකු සංඥය නොවන වරදක් (non-cognizable offense) සිදුකර ඇති බවට සැක කරන්නේ නම්,
- එම පුද්ගලයා තම නිවැරදි නම සහ පදිංචි ලිපිනය ලබා දීම ප්රතික්ෂේප කරන්නේ නම්,
- නැතහොත් හිතාමතාම වැරදි අනන්යතා තොරතුරු ලබා දෙන්නේ නම්,
පොලිස් නිලධාරියෙකුට එම පුද්ගලයා වරෙන්තුවක් නොමැතිව අත්අඩංගුවට ගත හැකිය.
ප්රධාන කරුණ: නීත්යානුකූලව පුද්ගලයෙකු අත්අඩංගුවට ගනු ලබන්නේ හුදෙක් “හැඳුනුම්පත නැති නිසා” නොවේ. තමන් කවුදැයි හඳුන්වා දීම ප්රතික්ෂේප කිරීම හෝ හිතාමතාම ව්යාජ තොරතුරු ලබා දීම හරහා නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමට බාධා කිරීම නිසාය.
4. අත්අඩංගුවට ගැනීමේ අරමුණ සහ ඇප ලබාදීම
යම් පුද්ගලයෙකු අනන්යතාවය තහවුරු නොකිරීම හෝ සැක කටයුතු ලෙස හැසිරීම මත අත්අඩංගුවට ගනු ලැබුවහොත්, එහි එකම සහ පරම අරමුණ විය යුත්තේ එම පුද්ගලයාගේ නම සහ පදිංචි ස්ථානය නිවැරදිව තහවුරු කර ගැනීම පමණි. එය හැඳුනුම්පතක් නොමැති වීමට ලබා දෙන දඬුවමක් නොවන බව වටහා ගත යුතුය.
වැදගත්ම නීතිමය කරුණ වන්නේ, අදාළ පුද්ගලයාගේ අනන්යතාවය සහ පදිංචිය නිවැරදිව තහවුරු කරගත් වහාම, ඔහුව ඇප මත මුදා හැරීමට පොලිසිය නීතිමය වශයෙන් බැඳී සිටීමයි. මෙය නිලධාරියාගේ අභිමතය පරිදි කරන උපකාරයක් නොව, නීතියෙන් පුරවැසියාට සහතික කර ඇති අයිතිවාසිකමකි.
ශ්රී ලංකාවේ මහමග යන විට ජාතික හැඳුනුම්පත ළඟ නොතිබීම ස්වාධීන අපරාධ වරදක් නොවේ. කෙසේ වෙතත්, නීතිය ක්රියාත්මක කරන නිලධාරීන් සමඟ සිදුවන අනවශ්ය ගැටුම් මඟහරවා ගැනීමටත්, ඔබ පිළිබඳව පැන නගින ඕනෑම සැකයක් ක්ෂණිකව දුරු කර ගැනීමටත් හැඳුනුම්පත ළඟ තබා ගැනීම ඉතාමත් ප්රායෝගික සහ උපායශීලී තීරණයකි.
