සටහන: සශිකලා මධුෂාණි
අගෝස්තු මස 12: ලෝකය(අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ): තලේබාන් පාලනය යටතේ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ දැරියන් මිලියන 2.4කට පමණ ද්විතීයික හා ඉහළ අධ්‍යාපනයට ප්‍රවේශය අහිමි වී ඇති බව UNESCO පවසයි. මෙම තත්ත්වය වෙනස් නොකළහොත් 2030 වන විට අධ්‍යාපනය අහිමි වන දැරියන් සංඛ්‍යාව මිලියන 4කට ආසන්න විය හැකි බවටද එම සංවිධානය අනතුරු අඟවා අැත.
මේ සංඛ්‍යා දෙස සංඛ්‍යා ලෙස පමණක් බැලිය නොහැක.
මිලියන 2.4ක් යනු අනාගත සිහින මිලියන 2.4කි.
වෛද්‍යවරියන් වීමට සිටි දැරියන්ය. ගුරුවරියන් වීමට සිටි දැරියන්ය. තම පවුල් සහ රට වෙනස් කිරීමට හැකිව තිබූ කාන්තාවන්ය.
2021 අගෝස්තු මාසයේදී තලේබාන් සංවිධානය ඇෆ්ගනිස්ථානයේ යළි බලයට පැමිණීමත් සමඟ කාන්තාවන් සහ දැරියන්ගේ ජීවිත දැඩි සීමාවන්ට යටත් වූ අතර 2022 මාර්තු මාසයේදී හයවන ශ්‍රේණියෙන් පසු දැරියන්ට ද්විතීයික අධ්‍යාපනය ලැබීම නවතා දැමුණු අතර, එම වසරේ දෙසැම්බර් මාසයේදී කාන්තාවන්ට විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයද තහනම් කෙරිණි.
එදා සිට බොහෝ දැරියන්ගේ පාසල් නිල ඇඳුම් අල්මාරිවලම රැඳී තිබේ. පොත් විවෘත නොවී තිබේ. පන්ති කාමරවල ඔවුන්ගේ හිස් පුටු තිබේ.
එහෙත් ඒ හිස් පුටු පිටුපස තිබෙන්නේ හිස් ජීවිත නොවේ. ඒවා සිහිනවලින් පිරුණු ජීවිතය.
කාන්තාවකට අධ්‍යාපනය අහිමි කිරීම යනු පාසලකට යාමට ඇති අවස්ථාව පමණක් උදුරා ගැනීමක් නොවේ.
එය ඇගේ ස්වාධීනත්වය සීමා කිරීමකි.
ඇගේ රැකියා අවස්ථා සීමා කිරීමකි.
ඇගේ ආර්ථික නිදහස සීමා කිරීමකි.
ඇගේ තමන්ගේ ජීවිතය පිළිබඳ තීරණ ගැනීමේ හැකියාව සීමා කිරීමකි.
අද පාසලේ දොරටුව වසා දැමූ විට, හෙට රෝහලක කාන්තා වෛද්‍යවරියකගේ හිඟයක් ඇති විය හැකිය. පාසලක ගුරුවරියකගේ හිඟයක් ඇති විය හැකිය. සමාජයේ කාන්තාවන්ට අවශ්‍ය නායකත්වය සහ වෘත්තීය දායකත්වය අහිමි විය හැකිය.
UNESCO ආශ්‍රිත ඇස්තමේන්තු අනුව 2030 වන විට සුදුසුකම් ලත් කාන්තා ගුරුවරියන් 11,000කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් හිඟ විය හැකිය. තලේබාන් පාලනයට පෙර වසරවල ඇෆ්ගනිස්ථානයේ දැරියන්ගේ අධ්‍යාපනයේ සැලකිය යුතු ප්‍රගතියක් ඇති වී තිබිණි.
2021 වන විට දැරියන් ලක්ෂ 10කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් ද්විතීයික පාසල්වල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටි බව UNESCO පෙන්වා දෙයි. එහෙත් වසර කිහිපයක් ඇතුළත දශක දෙකකට ආසන්න කාලයක් පුරා ගොඩනැගූ එම ප්‍රගතිය විශාල වශයෙන් ආපසු හැරී තිබේ.
පාසලක දොරක් වසා දැමීමට ගත වන්නේ මොහොතකි.
එහෙත් එක් පරම්පරාවක සිහින නැවත ගොඩනැගීමට දශක ගණනක් ගත විය හැකිය.
මෙම ප්‍රතිපත්ති දිගටම පැවතුණහොත් එහි බලපෑම අද පාසල් යාමට නොහැකි දැරියන්ට පමණක් සීමා නොවනු ඇත.
කාන්තාවන් අධ්‍යාපනයෙන් සහ ශ්‍රම බලකායෙන් ඉවත් වීම ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ආර්ථිකයටද දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරනු ඇත. වාර්තා අනුව 2066 වන විට කාන්තාවන් ලක්ෂ 6ක් පමණ ශ්‍රම බලකායෙන් ඉවත් වීමට ඉඩ ඇති අතර, රටට අහිමි විය හැකි ආදායම ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 9.6ක් පමණ වේ.
වර්තමාන ප්‍රතිපත්තිය වෙනස් නොකළහොත් 2030 වන විට අධ්‍යාපනයෙන් ඈත් වන ඇෆ්ගන් දැරියන් සංඛ්‍යාව මිලියන 4කට ආසන්න විය හැකි බව UNESCO අනතුරු අඟවයි.
මිලියන 4ක්…
ඒ සෑම දැරියකටම තමන්ගේම කතාවක් තිබේ. තමන්ගේම බලාපොරොත්තුවක් තිබේ. තමන්ගේම අනාගතයක් පිළිබඳ සිහිනයක් තිබේ.
ඒ නිසා UNESCO අවධාරණය කරන්නේ දැරියන් සහ කාන්තාවන් සඳහා ද්විතීයික හා උසස් අධ්‍යාපනයේ අයිතිය වහාම සහ කිසිදු කොන්දේසියකින් තොරව යළි ස්ථාපිත කළ යුතු බවයි.
අධ්‍යාපනය වරප්‍රසාදයක් නොවේ.
එය දරුවෙකුගේ අයිතියකි.
ඇය ගැහැණු දරුවෙකු වීම ඇගේ වරදක් නොවේ.
ඇය කාන්තාවක්ව ඉපදීම දඬුවමක් විය යුතුද නොවේ.
අද ඇෆ්ගනිස්ථානයේ වසා ඇති පාසල් දොරටු පිටුපස සිටින ඒ දැරියන් ලෝකයෙන් ඉල්ලන්නේ විශේෂ වරප්‍රසාදයක් නොවේ.
ඔවුන් ඉල්ලන්නේ ඉතා සරල දෙයකි—
“අපටත් ඉගෙන ගන්න දෙන්න.
අපටත් සිහින දකින්න දෙන්න.
අපේ අනාගතය අපටම තෝරා ගන්න දෙන්න.”
