රෂිකා හෙන්නායක සැප්තැම්බර් 10, කොළඹ LNW :
2015-2016 කාලසීමාව තුළ ලක්විජය බලාගාරය සඳහා ගල්අඟුරු මිලදී ගැනීමේදී ශ්‍රී ලංකාවට ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 1.57 ක පාඩුවක් සිදුවූ ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු, ගල්අඟුරු මිලදී ගැනීම් පිළිබඳ පරීක්ෂණ පවත්වන ජනාධිපති පරීක්ෂණ කොමිෂන් සභාව හමුවේ අනාවරණය විය.
එකල විදුලිබල හා බලශක්ති අමාත්‍යාංශයේ අතිරේක ලේකම්වරයෙකු ලෙස කටයුතු කළ ඩී. අමරතුංග මහතා සාක්ෂි දෙමින් මෙම තොරතුරු හෙළිදරව් කළේය. මෙම කාල සීමාව තුළ ලංකා ගල්අඟුරු සමාගමේ සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේ ජනාධිපති නීතිඥ මෛත්‍රී ගුණරත්න මහතාය.
ඩොලර් මිලියන 1.57 ක පාඩුව සිදු වූයේ කෙසේද?
2015-2016 කාලය තුළ නොරොච්චෝලේ ලක්විජය බලාගාරයට ගල්අඟුරු සැපයීම සඳහා ‘ලිබර්ටි කොමෝඩිටීස්’ (Liberty Commodities) සමාගම සමඟ ඇති කරගත් ගිවිසුමේ කොන්දේසි සංශෝධනය කිරීම මෙම පාඩුවට හේතු වී ඇත. විගණකාධිපති දෙපාර්තමේන්තුවට අනුව මෙම පාඩුවේ සමස්ත වටිනාකම ඇමරිකානු ඩොලර් 1,575,630 කි.
2009 සිට 2016 ජූනි දක්වා කාලය තුළ ලක්විජය බලාගාරයට ගල්අඟුරු මිලදී ගැනීම සම්බන්ධයෙන් විගණකාධිපති දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සකස් කරන ලද විශේෂ විගණන වාර්තාවක මේ බව සඳහන් වේ. හදිසි මිලදී ගැනීමේ ක්‍රියාවලියක් හරහා ලිබර්ටි කොමෝඩිටීස් සමාගම තෝරාගෙන ඇති අතර, 2015 අගෝස්තු 17 වන දින මෙට්‍රික් ටොන් 165,000 ක ගල්අඟුරු සැපයීම සඳහා අදාළ ගිවිසුමට අත්සන් තබා ඇත.
සිදුකරන ලද වෙනස්කම් මොනවාද?
ලංසු කැඳවීමේ ලේඛනවල ඇතුළත්ව තිබූ සල්ෆර් සහ අළු (ash) ප්‍රතිශතයන්ට අදාළ “මිල සගැලපුම් සූත්‍රය” (price adjustment formula) අවසාන ගිවිසුමට අත්සන් තැබීමේදී වෙනස් කර ඇත.
- සල්ෆර් ප්‍රතිශතය: ලංසු ලේඛනවල 0.1% ක් ලෙස සඳහන් කර තිබූ සල්ෆර් ප්‍රතිශතයේ සීමාව (threshold), අවසාන ගිවිසුමේදී 1% දක්වා වෙනස් කර ඇත.
- අළු (Ash) ප්‍රතිශතය: ලංසු ලේඛනවල 1.0% ක් ලෙස දක්වා තිබූ අළු ප්‍රතිශතය, අවසාන ගිවිසුමේදී 10% දක්වා වෙනස් කර ඇත.
මෙම අවාසිදායක ගිවිසුම දෙවන සහ හතරවන සපයාගැනීම් (spot procurements) සඳහාද පදනම් කර ගැනීම නිසා, එම මිලදී ගැනීම්වලටද මෙම අහිතකර කොන්දේසි බලපා ඇත.
අදාල පාඩුවේ බෙදී යාම:- පළමු මිලදී ගැනීම: ඩොලර් 173,134 ක වැඩිපුර ගෙවීමක්
- දෙවන මිලදී ගැනීම: ඩොලර් 391,192 ක වැඩිපුර ගෙවීමක්
- හතරවන මිලදී ගැනීම: ඩොලර් 1,011,304 ක වැඩිපුර ගෙවීමක්
- එකතුව: ඇමරිකානු ඩොලර් 1,575,630
ගල්අඟුරු අංශුවල බර සහ ප්‍රමාණය පිළිබඳ පිරිවිතරයන් ඉවත් කිරීම
හදිසි මිලදී ගැනීම් සඳහා වූ ටෙන්ඩර් ලේඛනවල ගල්අඟුරු අංශුවල ප්‍රමාණය සහ බර සඳහන් කර තිබුණද, ගුණාත්මකභාවය සහ මිල සගැලපීමේ (Quality Price Adjustment) කොටසේ “Size Consists Not Applicable” (ප්‍රමාණාත්මක පිරිවිතරයන් අදාළ නොවේ) ලෙස සටහන් කර ඇත. මෙම වෙනස්කම් සිදුකර ඇත්තේ කැබිනට් අනුමැතියකින් තොරවය.
මෙම පිරිවිතරයන් ඉවත් නොකළේ නම්, සැපයුම්කරුගෙන් දඩ මුදල් (surcharges) ලෙස පහත සඳහන් මුදල් අය කර ගැනීමට ශ්‍රී ලංකාවට හැකියාව තිබුණි:- පළමු මිලදී ගැනීමෙන්: ඩොලර් 758,358
- දෙවන මිලදී ගැනීමෙන්: ඩොලර් 562,763
- හතරවන මිලදී ගැනීමෙන්: ඩොලර් 409,537
අදාළ පිරිවිතරයන් ගිවිසුමට ඇතුළත් නොකිරීම හේතුවෙන් මෙම මුදල් අය කර ගැනීමේ අවස්ථාව රටට අහිමි වී ඇත. 2016 වසරේදී ගල්අඟුරු ගනුදෙනු පිළිබඳව සෙවීමට පත්කළ අමරතුංග කමිටු පරීක්ෂණයේදී, එකල සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළ මෛත්‍රී ගුණරත්න මහතාද මෙම පාඩුව සිදුවූ බව පිළිගෙන තිබූ බව කොමිසම හමුවේ වැඩිදුරටත් අනාවරණය විය.
