රෂිකා හෙන්නායක සැප්තැම්බර් 22, කොළඹ LNW :
ශ්රී ලංකාව සැබවින්ම කඩාවැටීමට ලක්වූයේ ඇයි? දූෂණය සහ අඛණ්ඩතාව පිරිහීම ප්රධාන හේතුවක් බව අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාවේ (CIABOC) අධ්යක්ෂ ජනරාල් පවසයි.
ශ්රී ලංකාවේ 2022 ආර්ථික අර්බුදයට ණය බර, ආර්ථික නොකළමනාකරණය සහ මුල්යමය අභියෝග පමණක් නොව, දූෂණය සහ අඛණ්ඩතාව පිරිහීම (failure of integrity) ද බලපෑ බව අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාවේ (CIABOC) අධ්යක්ෂ ජනරාල් රංග දිසානායක මහතා ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) විසින් සංවිධානය කරන ලද සංවාදයකදී ප්රකාශ කළේය.
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ ආසියා පැසිෆික් දෙපාර්තමේන්තුවේ අධ්යක්ෂ කෘෂ්ණ ශ්රීනිවාසන් මහතා සමඟ සඳුදා (21) පැවැත්වුණු පැනල් සංවාදයකට එක්වෙමින් දිසානායක මහතා, යහපාලනය සහ දූෂණය පිටුදැකීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ IMF ‘සුපාලන රෝග විනිශ්චය ඇගයීමකට’ (Governance Diagnostic Assessment) ඉල්ලුම් කළ ආසියාවේ පළමු රට බවට ශ්රී ලංකාව පත්වූයේ මන්දැයි පැහැදිලි කළේය.
ඒ මහතා මෙම අදහස් පළ කළේ වොෂින්ටන් ඩී.සී. හි පැවැති ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ නීති දෙපාර්තමේන්තුවේ 80 වැනි සංවත්සර උත්සවයේදීය.
දිසානායක මහතාට අනුව, යහපාලන බිඳවැටීම් මගින් ආර්ථිකයක් කඩාවැටීමට ලක්විය හැකි ආකාරය පිළිබඳව ශ්රී ලංකාව සම්භාව්ය උදාහරණයක් සපයයි.
1960 ගණන්වලදී ශ්රී ලංකාව සප්රසිද්ධ රාජ්යයක් ලෙස සැලකූ අතර එය බොහෝ විට සිංගප්පූරුවට ද සම කරනු ලැබූ බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය. කෙසේ වෙතත්, 2022 වන විට රට ආර්ථිකමය වශයෙන් කඩාවැටී බංකොලොත් භාවයට පත් වූ අතර, එය IMF සහාය ලබා ගැනීමට සහ 2023 දී සිදු කරන ලද සුපාලන රෝග විනිශ්චය ඇගයීමට මග පාදන ලදී.
අර්බුදයට හේතු ගැන කරුණු දක්වමින් දිසානායක මහතා කියා සිටියේ රටේ කඩාවැටීම ණය, ආර්ථික නොකළමනාකරණය හෝ මූල්යමය සාධක මත පමණක් පැවරිය නොහැකි බවයි.
“ණය විතරක් නෙවෙයි, නොකළමනාකරණය විතරක් නෙවෙයි, ආර්ථික හේතු විතරක් නෙවෙයි, අඛණ්ඩතාව නැතිකම සහ දූෂණයත් මෙයට හේතු වුණා,” යැයි ඔහු පැවසීය.
ශ්රී ලංකාවේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් ද රටේ ආර්ථික අර්බුදයට බලපෑ එක් හේතුවක් ලෙස දූෂණය හඳුනාගෙන ඇති බව දිසානායක මහතා වැඩිදුරටත් සඳහන් කළේය.
අඛණ්ඩතාව ශක්තිමත් කිරීම, දූෂණය අවම කිරීම සහ දූෂණ විරෝධී ආයතනවල කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීම සඳහා IMF ඇගයීම මගින් වැදගත් මගපෙන්වීමක් ලැබුණු බව ද ඔහු පැවසීය.
ඵලදායී දූෂණ විරෝධී ආයතන ගොඩනැගීමේදී ලැබූ පාඩම් සාකච්ඡා කරමින් දිසානායක මහතා, ශ්රී ලංකාවේ 2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනත සම්මත කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ අතර, එය ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට අනුකූලව සකස් කරන ලද නූතන සහ ප්රගතිශීලී නීතියක් ලෙස විස්තර කළේය.
2004 දී ශ්රී ලංකාව එක්සත් ජාතීන්ගේ දූෂණ විරෝධී සම්මුතිය (UNCAC) අපරානුමත කළද, ජාත්යන්තර අපේක්ෂාවන්ට ගැලපෙන පරිදි පුළුල් දූෂණ විරෝධී පනතක් හඳුන්වා දීමට රටට දශක දෙකකට ආසන්න කාලයක් ගතවූ බව ඔහු පෙන්වා දුන්නේය.
දිසානායක මහතාට අනුව, මෙම නව නීතිය සකස් කර ඇත්තේ රජයේ පාලනයෙන් තොර, මූල්ය ස්වාධීනත්වය සහ කැපවූ කාර්ය මණ්ඩලයකින් සමන්විත පූර්ණ ස්වාධීන දූෂණ විරෝධී කොමිෂන් සභාවක් ස්ථාපිත කිරීම සඳහා ය.
නීතිඥවරයෙකු, මහේස්ත්රාත්වරයෙකු සහ මහාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකු ලෙස වසර විස්සක සේවයෙන් පසු 2025 ජනවාරි මාසයේදී අධ්යක්ෂ ජනරාල්වරයා ලෙස සිය පත්වීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් ඔහු කියා සිටියේ, CIABOC යනු විමර්ශන සහ නඩු පැවරීම්වලින් ඔබ්බට යමින් වංචා වැළැක්වීම, අගය පදනම් කරගත් අධ්යාපනය සහ පුළුල් යහපාලන ප්රතිසංස්කරණ දක්වා වගකීම් විහිදෙන සුවිශේෂී ආයතනයක් බවයි.
නීතිය සම්මත කිරීමෙන් පසු මතු වූ ප්රධාන අභියෝගය වූයේ නීති සම්පාදනයට වඩා එය ක්රියාත්මක කිරීම බව ද ඔහු පිළිගත්තේය.
රාජ්ය මූල්ය කළමනාකරණ පනත මගින් කොමිෂන් සභාවේ ස්වාධීනත්වයට එල්ල වූ අභියෝග ඇතුළු නීතිමය සහ මෙහෙයුම් ගැටලු විසඳා ගැනීමට IMF නීති කණ්ඩායම සමඟ පැවැත්වූ සාකච්ඡා උපකාරී වූ බව දිසානායක මහතා පැවසීය.
එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස, CIABOC ආයතනයට සිය ආයතනික ස්වාධීනත්වය ශක්තිමත් කිරීමට, කැපවූ කාර්ය මණ්ඩලයක් පත් කිරීමට සහ මුදල් අමාත්යාංශය හරහා නොව කෙළින්ම පාර්ලිමේන්තුවට සිය අයවැය ඇස්තමේන්තු ඉදිරිපත් කිරීමට හැකි වූ බව ඔහු පැවසීය.
නීතිය ක්රියාත්මක කරන ආයතන සහ නියාමකයින් සමඟ සමීපව කටයුතු කරන අතරම ආයතනික ස්වාධීනත්වය පවත්වා ගැනීමේ වැදගත්කම ද CIABOC අධ්යක්ෂ ජනරාල්වරයා අවධාරණය කළේය.
ශ්රී ලංකා පොලිසිය සහ මහ බැංකුවේ මූල්ය බුද්ධි ඒකකය ඇතුළු දේශීය හා ජාත්යන්තර ආයතන සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීම සඳහා 2023 දූෂණ විරෝධී පනත මගින් යාන්ත්රණයන් සපයා ඇති බව ඔහු පැහැදිලි කළේය.
2023 නීතිය යටතේ හඳුන්වා දුන් සැලකිය යුතු වෙනසක් වන්නේ, පොලිසියට අමතරව මුදල් විශුද්ධිකරණය පිළිබඳ බලතල CIABOC වෙත පැවරීම බවත්, ඒ මගින් මුදල් විශුද්ධිකරණ වැරදි විමර්ශනය කිරීමට සහ මහාධිකරණය හමුවේ අධිචෝදනා පත්ර ගොනු කිරීමට කොමිෂන් සභාවට බලය ලැබෙන බවත් ඔහු පැවසීය.
නව නීති රාමුව යටතේ CIABOC විසින් විමර්ශන, නඩු පැවරීම් සහ වෙනත් ප්රධාන කාර්යයන් ආවරණය වන පරිදි අංශ 12 ක් පිහිටුවා ඇති බව ද දිසානායක මහතා අනාවරණය කළේය.
තාක්ෂණික ප්රතිසංස්කරණ ඉස්මතු කරමින් ඔහු කියා සිටියේ, දේශපාලනඥයින්ට සහ රාජ්ය නිලධාරීන්ට තම වත්කම් හා බැරකම් ප්රකාශන ඩිජිටල් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට හැකි වන පරිදි 2026 දී කොමිෂන් සභාව විසින් විද්යුත් වත්කම් හා බැරකම් ප්රකාශන පද්ධතියක් ආරම්භ කළ බවයි.
දිසානායක මහතාට අනුව, ප්රකාශන 80,000 කට අධික ප්රමාණයක් මේ වන විටත් ලැබී ඇති අතර ඒවා දැනට සත්යාපනය කරමින් පවතී.
මෙම පද්ධතිය මගින් මහජනතාවට ද තොරතුරු ලබා ගැනීමට අවස්ථාව හිමිවන අතර, ප්රතිලාභී හිමිකාරිත්ව තොරතුරු (beneficial ownership information) ද මීට ඇතුළත් කර ඇති බවත්, එය පාරදෘශ්යභාවය සහ වගවීම උදෙසා තැබූ ප්රධාන පියවරක් බවත් ඔහු එකතු කළේය.
මෙම ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලිය මගින් දූෂණ විරෝධී උත්සාහයන් ශක්තිමත් වූ අතරම වඩාත් යහපත් අභ්යන්තර ආර්ථික විනයක් ඇති කිරීමට ද උපකාරී වූ බව ඔහු පැවසීය.
2022 ආර්ථික අර්බුදයෙන් පසු මහජනතාවගේ බලාපොරොත්තු කෙරෙහි ද මෙම සාකච්ඡාවේදී අවධානය යොමු විය.
එම වසරේ පැවැති රටපුරා විරෝධතා මගින් දූෂණ විරෝධී ප්රතිසංස්කරණ සහ නැතිවූ වත්කම් නැවත ලබා ගැනීම සඳහා ප්රබල මහජන mandate එකක් (මහජන මතයක්) නිර්මාණය වූ බව දිසානායක මහතා පැවසීය.
වගවීම තහවුරු කිරීම සඳහා සහ වසර ගණනාවක් පුරා දූෂණය මගින් අහිමි වූ බවට විශ්වාස කෙරෙන වත්කම් නැවත ලබා ගැනීම සඳහා සිවිල් සමාජය ප්රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළ බව ඔහු සඳහන් කළේය.
ලෝක බැංකුවේ සොරාගත් වත්කම් නැවත ලබා ගැනීමේ මුලපිරීම (StAR), එක්සත් ජාතීන්ගේ මත්ද්රව්ය හා අපරාධ පිළිබඳ කාර්යාලය (UNODC), ට්රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් සහ ජාත්යන්තර දූෂණ විරෝධී සම්බන්ධීකරණ මධ්යස්ථානය (IACCC) ඇතුළු ජාත්යන්තර පාර්ශවකරුවන් වත්කම් සොයා ගැනීමට සහ නැවත ලබා ගැනීමට තාක්ෂණික සහාය ලබා දීම තවදුරටත් සිදුකරන බව දිසානායක මහතා පැවසීය.
විශේෂයෙන්ම දූෂණය සහ எல்லைගාමී (දේශසීමා හරහා සිදුවන) වත්කම් නැවත ලබා ගැනීමේ විමර්ශනවලදී ජාත්යන්තර සහයෝගීතාව ඉතා වැදගත් වන බව ඔහු අවධාරණය කළේය.
ඉදිරිය දෙස බලන විට, ශ්රී ලංකාවේ දූෂණ විරෝධී උත්සාහයන්හි එකම සහ ප්රධානතම ප්රමුඛතාවය ලෙස දිසානායක මහතා හඳුනාගත්තේ ‘වැලැක්වීම’ (prevention) යන්නයි.
2025-2029 සඳහා වන ජාතික දූෂණ විරෝධී ක්රියාකාරී සැලැස්ම, දූෂණය වැළැක්වීම සහ අඛණ්ඩතාව ගොඩනැගීම කෙරෙහි දැඩි ලෙස අවධානය යොමු කර ඇති බව ඔහු පැවසීය.
කුඩා අවදියේ සිටම ආකල්ප වෙනස් නොකර සහ අඛණ්ඩතාව ශක්තිමත් නොකර දූෂණය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කළ නොහැකි බව ඔහුගේ අදහසයි.
එම උත්සාහයේ කොටසක් ලෙස, පාසල් මට්ටමේ සිටම අඛණ්ඩතාව සහ දූෂණ විරෝධී අගයන් ප්රවර්ධනය කිරීම සඳහා CIABOC විසින් අධ්යාපන ක්ෂේත්රය සහ විශ්වවිද්යාල ප්රතිපාදන කොමිෂන් සභාව සමඟ ගිවිසුම්වලට එළඹ ඇත.
“දූෂණය අවම කිරීමට ඇති වඩාත්ම සුදුසු පියවර වැළැක්වීමයි. මගේ ප්රමුඛතාවය එයයි,” දිසානායක මහතා පැවසීය.
ශ්රී ලංකාව සිය ආර්ථිකය යථා තත්ත්වයට පත්කිරීමේ වැඩසටහන යටතේ ආයතනික ප්රතිසංස්කරණ තවදුරටත් සිදුකරමින් සිටින අතරතුර ඔහුගේ මෙම අදහස් පළ වී ඇති අතර, මහජන විශ්වාසය නැවත ගොඩනැගීමට, සුපාලනය ශක්තිමත් කිරීමට සහ මෑත ඉතිහාසයේ රට මුහුණ දුන් දරුණුතම ආර්ථික අර්බුදය නැවත නැවතත් සිදුවීම වැළැක්වීමට දූෂණ විරෝධී පියවරයන් ප්රධාන කුළුණක් ලෙස වැඩි වැඩියෙන් සැලකේ.
