රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 09, කොළඹ LNW :
ට්‍රම්ප්ගෙන් හදිසි තීරණයක්: නොවැම්බර් මැතිවරණයට පෙර ඉරානයට ප්‍රහාර නැහැ! ලෝක දේශපාලනය සහ තෙල් මිල ඉදිරියට කුමක් වේවිද?
ලෝකයේ දිනෙන් දින ඉහළ යන ජීවන බර සහ නොසන්සුන් භූ-දේශපාලනික තත්ත්වය හමුවේ අප හැමෝම විමසිල්ලෙන් පසුවන්නේ අනාගතයේදී කුමක් සිදුවේද යන්න ගැනයි. විශේෂයෙන්ම පසුගිය පෙබරවාරි මාසයේදී ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය විසින් ඉරානයට එල්ල කළ ප්‍රහාරත් සමඟ ආරම්භ වූ මාස 6ක් පැරණි මෙම යුද්ධය මුළු ලෝකයටම විශාල ආර්ථික හා දේශපාලනික බලපෑමක් එල්ල කළා.
නමුත් පසුගියදා ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් කිසිවෙකු නොසිතූ ආකාරයේ හදිසි ප්‍රකාශයක් සිදුකළා. ඒ, එළඹෙන නොවැම්බර් 3 වනදා පැවැත්වෙන ඇමෙරිකානු පාර්ලිමේන්තු (midterm) මැතිවරණයට පෙර ඇමෙරිකාව විසින් ඉරානයට කිසිදු ප්‍රහාරයක් එල්ල නොකරන බවයි.
ඡන්දය වෙනුවෙන් යුද්ධය කල් දැමීම
ජනාධිපති ට්‍රම්ප් සිය ‘Truth Social’ ගිණුමේ සටහනක් තබමින් කියා සිටියේ දෙරට අතර සාකච්ඡා සාර්ථකව සිදුවන බවත්, එළඹෙන නොවැම්බර් 3 වනදා පැවැත්වීමට නියමිත ඇමෙරිකානු මැතිවරණයට පෙර ඉරානයට ප්‍රහාර එල්ල නොකරන බවත්ය.
ඔහු තැබූ සටහන මෙසේය…
"We are having productive discussions with the Islamic Republic of Iran... We will not be attacking Iran at any time prior to the midterm elections to be held in the United States on November 3rd."
(අප ඉරාන ඉස්ලාමීය ජනරජය සමඟ සාර්ථක සාකච්ඡා පවත්වමින් සිටිමු… නොවැම්බර් 3 වනදා ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ පැවැත්වෙන මැතිවරණයට පෙර කිසිදු අවස්ථාවක අප ඉරානයට ප්‍රහාර එල්ල කරන්නේ නැත.)
මෙම තීරණයට ප්‍රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ ඇමෙරිකානු ජනතාව අතර ට්‍රම්ප් කෙරෙහි ඇති ජනප්‍රියතාවය ශීඝ්‍රයෙන් බිඳ වැටීමයි. Reuters/Ipsos මඟින් පවත්වන ලද නවතම මතවිමසුමකට අනුව ඇමෙරිකානුවන්ගෙන් 60%ක්ම (මීට රිපබ්ලිකන් පක්ෂිකයින් 4 දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකුද ඇතුළත්) ඉරාන අර්බුදය සම්බන්ධයෙන් ට්‍රම්ප් කටයුතු කරන ආකාරය අනුමත කරන්නේ නැත. මෙම යුද්ධය හේතුවෙන් ඇමෙරිකානු පාර්ලිමේන්තුවේ රිපබ්ලිකන් පක්ෂයට හිමිව තිබෙන සුළු බහුතරය පවා අහිමි වී යාමේ දැඩි අවදානමක් මතුව තිබේ. එබැවින් හමුදාමය ක්‍රියාමාර්ගවලට වඩා දේශපාලනික පැවැත්ම තහවුරු කරගැනීම ට්‍රම්ප්ගේ මූලික අරමුණ වී ඇත.
ජනතාව පීඩාවට පත්කළ ඉන්ධන මිල සහ ආර්ථිකය
දේශපාලන තීන්දු සහ සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතය අතර ඇත්තේ සමීප සබඳතාවකි. ඇමෙරිකාවේ ඉන්ධන පම්පුවේ මිල සටහන් වන ආකාරය අනුව මැදපෙරදිග යුද පිටියේ තීරණ වෙනස් වන බවට මෙය හොඳම නිදසුනකි. මෙම යුදමය තත්ත්වය නිසා ඇමෙරිකාව තුළ ඉන්ධන මිල ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගිය අතර, එය එරට ඡන්දදායකයින්ගේ ප්‍රධානතම ගැටලුව වන ජීවන වියදම් අර්බුදයට කෙලින්ම බලපෑවේය.
මැතිවරණයෙන් පසුව තෙල් මිල පහත වැටෙනු ඇති බවට ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කළද, මෙම යුද්ධයෙන් නිසි ලෙස ඉවත් වන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව කිසිදු සවිස්තරාත්මක සැලසුමක් ඉදිරිපත් කිරීමට ඔහු තවමත් අපොහොසත් වී ඇත.
යුද්ධය අවසන් කිරීමටත්, ලෝකයේ ප්‍රධානතම බලශක්ති ප්‍රවාහන මාර්ගයක් වන හොර්මුස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) නැවත විවෘත කිරීමටත් දෙරට අතර යෝජනා හුවමාරු වූ නමුත්, ඉරානය ඉදිරිපත් කළ නවතම යෝජනාව ට්‍රම්ප් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.
ඇමෙරිකානු උපජනාධිපති ජේ.ඩී. වෑන්ස් (JD Vance) Reuters පුවත් සේවයට පවසා තිබුණේ ඉරානය සිය යුරේනියම් සපෝෂණ ධාරිතාව (enrichment capacity) අර්ථවත් ලෙස අඩු කළ යුතු බවයි. නමුත් ඊට පිළිතුරු දෙමින් ඉරාන රාජ්‍ය මාධ්‍ය වාර්තා කළේ, තමන් කිසිසේත්ම යුරේනියම් සපෝෂණ කටයුතු අතනොහරින බවත්, තමන් සතු යුරේනියම් තොගය භාර නොදෙන බවත් ඉරාන පරමාණුක බලශක්ති සංවිධානයේ ප්‍රධානියා ප්‍රකාශ කළ බවයි.
ඇමෙරිකාව, ඊශ්‍රායලය සහ බටහිර මිත්‍ර පාක්ෂිකයින් ඉරානය න්‍යෂ්ටික ආයුධ නිපදවීමට උත්සාහ කරන බවට දිගින් දිගටම චෝදනා කරන අතර, ඉරානය එම චෝදනා මුළුමනින්ම ප්‍රතික්ෂේප කරයි.
සංක්ෂිප්තව දැක්වුවහොත්, ඇමෙරිකාවේ අභ්‍යන්තර දේශපාලන පීඩනය, එනම් එළඹෙන පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය හමුවේ රිපබ්ලිකන් බලය රැකගැනීමේ අවශ්‍යතාව සහ ඉහළ ගිය ඉන්ධන මිල නිසා ජනතාව තුළ ඇති වූ දැඩි අප්‍රසාදය හේතුවෙන්, හමුදා ප්‍රහාර එල්ල කිරීම තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට ට්‍රම්ප්ට සිදුවී ඇත. ආර්ථික හා දේශපාලන පැවැත්ම වෙනුවෙන් හමුදාමය ක්‍රියාමාර්ග කල් දැමීමට සිදු වූ මෙවැනි අවස්ථාවක් මෑතකාලීන භූ-දේශපාලනයේ දුර්ලභ ය.
