රෂිකා හෙන්නායක ඔක්තෝබර් 28, කොළඹ LNW :
2026 ඔක්තෝබර් අගභාගයේදී සිරියාව සහ ජෝර්දානය අතර හදිසියේ ඇති වූ හමුදාමය උද්‍රේකනය සහ ඊට සමගාමීව සිදුවූ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික එකඟතාවන් මැදපෙරදිග දේශපාලනික ගැටලුවේදී බලවත් අවධානයට ලක්විය.
ජෝර්දානයේ කරාක් (Karak) හි පිහිටි ග්‍රීක ඔර්තඩොක්ස් පල්ලියකට ඉකුත් දා දින එල්ල වූ විනාශකාරී ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, ජෝර්දාන හමුදාව විසින් දකුණු සිරියාවේ අයිඑස්අයිඑල් (ISIL) ඉලක්ක වෙත ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලදී. කෙසේ වෙතත්, මෙම හමුදාමය ගැටුම් පැවැතියදී පවා, අද(28) දින දෙරට අතර ප්‍රධාන දේශසීමා පිවිසුම නැවත විවෘත කිරීමට තීරණය විය. අස්ථාවර කලාපීය පරිසරයක් තුළ, අසල්වැසි රාජ්‍යයන් දෙකක් ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි සටන, සිවිල් ජීවිත හානි සහ දේශසීමා අතර ආර්ථික සබඳතා පවත්වාගෙන යාම අතර පවතින සියුම් සමතුලිතතාව කළමනාකරණය කරන්නේ කෙසේද යන්න මෙයින් පැහැදිලි කෙරේ.
ගුවන් ප්‍රහාර මධ්‍යයේ වුවද ‘නසීබ්’ (Nassib) දේශසීමාව නැවත විවෘත කිරීම
ජෝර්දානය සහ සිරියාව යා කෙරෙන එකම දේශසීමා පිවිසුම වන ‘නසීබ්’ (Nassib) දේශසීමා මධ්‍යස්ථානය, ගුවන් ප්‍රහාරවලින් පසු කෙටි කාලීනව වසා දමා තිබූ අතර, 2026 ඔක්තෝබර් 28 සිට සාමාන්‍ය මගී සහ වාණිජ ප්‍රවාහන කටයුතු සඳහා නැවත විවෘත කරන ලදී. සිරියානු රාජ්‍ය පුවත් සේවය වන SANA ද මේ බව තහවුරු කළේය.
නසීබ් දේශසීමාව යනු සිරියාව සමඟ ජෝර්දානය සතු එකම ගොඩබිම් පිවිසුම වන බැවින්, හමුදාමය මෙහෙයුම් සහ ආරක්ෂක පරීක්ෂණ ක්‍රියාත්මක වන අතරතුර පවා එය නැවත විවෘත කිරීමට තීරණය කිරීම සුවිශේෂී වේ. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ ක්ෂණික හමුදාමය නොසන්සුන්තාවයන්ට වඩා දෙරට අතර පවතින දීර්ඝකාලීන ආර්ථික සහ ප්‍රවාහන සබඳතාවල අත්‍යවශ්‍යභාවය රාජ්‍යතාන්ත්‍රික මට්ටමින් ඉහළින්ම පිළිගන්නා බවයි.
දකුණු සිරියාවේ අයිඑස්අයිඑල් ත්‍රස්ත කඳවුරු ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල කළ ගුවන් ප්‍රහාර සිරියානු රජය සමඟ පූර්ව සම්බන්ධීකරණයකින් සිදු කළ බවට ජෝර්දාන හමුදාව ප්‍රකාශ කළේය. කෙසේ වෙතත්, සිරියානු අගනුවර වන දමස්කස් (Damascus) පාලනය මෙම ප්‍රකාශය සෘජුවම ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, එවැනි කිසිදු පූර්ව සම්බන්ධීකරණයක් සිදු නොවූ බව නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කළේය.
මෙම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික මතභේදයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ දෙරට අතර බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරුව සහ රාජ්‍ය ස්වෛරීභාවය පිළිබඳ පවතින සංකීර්ණ තත්ත්වයයි. ජාතික ආරක්ෂාව උදෙසා අසල්වැසි රාජ්‍යයක භූමිය තුළ හමුදා මෙහෙයුම් සිදුකිරීමේදී, ස්වෛරීභාවය සහ ආරක්ෂක අවශ්‍යතාවල නීත්‍යානුකූලභාවය අතර ඇති වන උපායමාර්ගික ගැටුම මෙයින් විද්‍යාමාන වේ.
මෙම හමුදාමය ක්‍රියාමාර්ගයන්ට මූලික හේතුව වූයේ ජෝර්දානයේ කරාක් (Karak) හි පිහිටි ග්‍රීක ඔර්තඩොක්ස් පල්ලියකට සිකුරාදා දින එල්ල වූ ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයයි. එමගින් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 9 දෙනෙකු මියගොස් 34 දෙනෙකු තුවාල ලැබූ අතර, අයිඑස්අයිඑල් සංවිධානය එහි වගකීම භාර ගත්තේය. සිදුවීමට සම්බන්ධ සැකකරුවන් තිදෙනෙකු (සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු සහ ඔවුන්ගේ මස්සිනා) ජෝර්දාන ආරක්ෂක අංශ මගින් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී.
ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ජෝර්දානය සඳුදා දින සිරියාවේ දේරා (Deraa) සහ සුවේදා (Suwayda) ප්‍රදේශවල පිහිටි ස්ථාන හතරකට එල්ල කළ ගුවන් ප්‍රහාරවලින් අවම වශයෙන් පුද්ගලයන් 7 දෙනෙකු මියගිය අතර, ඊට එකම පවුලේ සාමාජිකයන් 5 දෙනෙකු සහ කුඩා ළමුන් 3 දෙනෙකු ද ඇතුළත් විය. මේ පිළිබඳව සිරියානු විදේශ අමාත්‍ය අසාද් අල්-ෂයිබානි (Asaad al-Shaibani) සමඟ පැවැති දුරකථන සංවාදයේදී ජෝර්දාන විදේශ අමාත්‍ය අයිමන් සෆාඩි (Ayman Safadi) සිවිල් වැසියන්ගේ මරණ පිළිබඳව සිය කනගාටුව පළ කළ අතර, සිරියාවේ ස්වෛරීභාවයට ගරු කරන බව අවධාරණය කළේය.
එම සංවාදයේදී ජෝර්දාන විදේශ අමාත්‍ය අයිමන් සෆාඩි මෙම මෙහෙයුමේ අරමුණ පැහැදිලි කරමින් මෙසේ සඳහන් කළේය..
“ක්ෂේත්‍ර බුද්ධි තොරතුරු මත පදනම්ව සිදුකළ මෙම ගුවන් ප්‍රහාර ජෝර්දානයේ ආරක්ෂාවට එල්ල වූ පැහැදිලි ත්‍රස්තවාදී තර්ජන මැඩපැවැත්වීමට එල්ල වූවක්.”
රාජ්‍ය නොවන ත්‍රස්ත කණ්ඩායම්වලට එරෙහිව එල්ල කෙරෙන හමුදාමය ප්‍රතිප්‍රහාරවලදී සිදුවන සිවිල් ජීවිත හානි යනු වර්තමාන කලාපීය ආරක්ෂක මෙහෙයුම්වල ඇති විශාලතම අභියෝගයයි. ත්‍රස්ත තර්ජන හදිසියේ මැඩපැවැත්වීමේ ජාතික ආරක්ෂක අවශ්‍යතාව සහ අහිංසක සිවිල් වැසියන් ආරක්ෂා කර ගැනීමේ මානුෂීය වගකීම අතර පවතින ඛේදනීය පරස්පරතාව මෙම සිදුවීමෙන් මනාව පැහැදිලි වේ.
ගුවන් ප්‍රහාරවලින් අනතුරුව ජෝර්දාන විදේශ අමාත්‍ය අයිමන් සෆාඩි සහ සිරියානු විදේශ අමාත්‍ය අසාද් අල්-ෂයිබානි අතර පැවැති දුරකථන සංවාදයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, දෙරට අතර ‘ඒකාබද්ධ ආරක්ෂක කමිටුවක්’ (Joint Security Committee) පිහිටුවීමට තීරණය විය.
මෙම ඒකාබද්ධ ආරක්ෂක කමිටුවේ ප්‍රධාන අරමුණ වන්නේ එල්ල වූ ගුවන් ප්‍රහාරවල බලපෑම පිළිබඳව පරීක්ෂණ පැවැත්වීම මෙන්ම, අයිඑස්අයිඑල් ත්‍රස්ත තර්ජනවලට එරෙහිව බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරු කරගනිමින් ක්ෂේත්‍ර මට්ටමේ සම්බන්ධීකරණය වර්ධනය කිරීමයි. එමගින් අනාගතයේදී අහිංසක සිවිල් වැසියන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට දෙරටම අපේක්ෂා කරයි.
ඛේදනීය සිවිල් ජීවිත හානි හමුවේ වුවද, හමුදාමය ගැටුම් උද්‍රේක වීමට නොදී රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සහ ආයතනික මට්ටමින් ඒකාබද්ධ ආරක්ෂක කමිටුවක් හරහා බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරු කර ගැනීමට පියවර ගැනීම ඉතා ප්‍රායෝගික සහ ඉදිරිගාමී විසඳුමකි.
සිරියාව සහ ජෝර්දානය වර්තමානයේ මුහුණ දෙන්නේ තමන්ගේ ජාතික ආරක්ෂාව තහවුරු කරගන්නා අතරම, කලාපීය ස්ථාවරත්වය සහ ආර්ථික පැවැත්ම රැකගැනීමේ දැවැන්ත දේශපාලනික අභියෝගයකටයි. 'නසීබ්' දේශසීමාව නැවත විවෘත කිරීම සහ ඒකාබද්ධ ආරක්ෂක කමිටුවක් පිහිටුවීම හරහා දෙරටම ගැටුම් වෙනුවට ප්‍රායෝගික රාජ්‍යතාන්ත්‍රික මාවතක් තෝරාගෙන ඇති බව පැහැදිලි වේ.
