රෂිකා හෙන්නායක ජනවාරි 23 , ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
1979 වසරේ සිදුවූ එයාර් නිව්සීලන්ඩ් TE901 ගුවන් යානා අනතුර පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තරයක් ගෙන එන්නයි මේ වෑයම
ඇන්ටාක්ටිකාව නැරඹීම සඳහා ගිය මෙම සංචාරක ගුවන් යානය මවුන්ට් එරබස් (Mount Erebus) ගිනි කන්දේ ගැටීමෙන් එහි ගමන් කළ 257 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත් විය.
ගුවන් ගමන් මගෙහි ඇති වූ තාක්ෂණික දෝෂයක් සහ ‘සෙක්ටර් වයිට්අවුට්’ (sector whiteout) නමැති දෘශ්ය මායාව නිසා නියමුවන්ට ඉදිරියෙන් ඇති කන්ද නොපෙනීම මෙම ඛේදවාචකයට ප්රධාන හේතුව වී ඇත.
නවසීලන්ත ඉතිහාසයේ දරුණුතම සිවිල් ව්යසනය ලෙස සැලකෙන මෙය, නූතන ගුවන් සේවා ක්ෂේත්රයේ ආරක්ෂිත ක්රමවේද සහ තාක්ෂණය දියුණු කිරීමට ප්රබල බලපෑමක් ඇති කළේය.
පනස් වසරකට ආසන්න කාලයක් ගත වුවද, සමාජ මාධ්ය හරහා මෙම අමිහිරි මතකය තවමත් ලෝකයා අතර කතාබහට ලක්වන බව නම් දක්නට ලැබේ.
1979 නොවැම්බර් 28 වන දින සිදු වූ එයාර් නිව්සීලන්ඩ් TE901 ගුවන් යානය මවුන්ට් එරෙබස් (Mount Erebus) ගිනිකන්දේ ගැටීමට බලපෑ ප්රධාන හේතු කිහිපයක්
මඟපෙන්වීමේ පද්ධතියේ සිදු වූ දෝෂ (Navigation Error): ගුවන් ගමන ආරම්භ වීමට පෙර එදින උදෑසන ගුවන් සමාගමේ මඟපෙන්වීමේ මධ්යස්ථානය විසින් ගුවන් යානයේ පාලන පද්ධතියට ඇතුළත් කර තිබූ ඛණ්ඩාංක (coordinates) දෙකක් වෙනස් කරන ලදී. මෙම සුළු වෙනස හේතුවෙන් ගුවන් ගමන් මාර්ගය සැතපුම් 31ක් නැගෙනහිරට විහිදී ගිය අතර, යානය සෘජුවම මවුන්ට් එරෙබස් ගිනිකන්ද දෙසට යොමු විය. වඩාත්ම බරපතල කරුණ නම්, ගුවන් නියමුවන් මෙම වෙනස පිළිබඳව දැනුවත් කර නොතිබීමයි.
‘Whiteout’ නම් ප්රකාශ මායාව (Optical Illusion): අනතුර සිදුවන අවස්ථාවේ පැවති ‘සෙක්ටර් වයිට්අවුට්’ (Sector Whiteout) නම් කාලගුණික තත්ත්වය මෙයට තීරණාත්මක ලෙස බලපෑවේය. මෙහිදී හිමෙන් වැසුණු පොළොව සහ වලාකුළු පිරුණු අහස අතර ආලෝකය ඒකාකාරී ලෙස පරාවර්තනය වීම නිසා ක්ෂිතිජය හෝ වස්තූන්ගේ ගැඹුර හඳුනාගත නොහැකි වේ. මේ හේතුවෙන් ඉදිරියෙන් තිබූ විශාල ගිනිකන්ද නියමුවන්ට නොපෙනී ගිය අතර, ඔවුන් සිතුවේ තමන් පියාසර කරන්නේ සමතලා අයිස් තලාවක් මතින් බවයි.
අඩු උසකින් පියාසර කිරීම (Descent to Low Altitude): මගීන්ට ඇන්ටාක්ටිකාවේ දර්ශන වඩාත් හොඳින් නැරඹීම සඳහා නියමුවන් යානය අඩි 2,000ක් වැනි අඩු උසකට පහත් කරන ලදී. මෙය සාමාන්ය ආරක්ෂිත මට්ටම්වලට වඩා අඩු උසක් වුවද, එවකට සංචාරක ගුවන් ගමන්වලදී මෙය බහුලව සිදු වූවකි.
අත්දැකීම් සහ සන්නිවේදන මදිකම: එදින යානය පදවාගෙන ගිය නියමුවන් මීට පෙර කිසි දිනක ඇන්ටාක්ටිකාව වෙත ගුවන් ගමන් සිදු කර නොතිබූ අය වූහ. ඔවුන්ට ලබා දී තිබූ පූර්ව උපදෙස්වලට අනුව යානය පියාසර කළ යුතුව තිබුණේ මැක්මර්ඩෝ සවුන්ඩ් (McMurdo Sound) නම් සමතලා ප්රදේශය හරහා වුවද, සන්නිවේදනයේ සහ තොරතුරුවල පැවති අඩුපාඩු නිසා යානය ගිනිකන්ද දෙසට ගමන් කරන බව ඔවුන් දැන සිටියේ නැත.
මෙම කුඩා වැරදි, දුර්වල සන්නිවේදනය සහ ස්වභාවික ප්රකාශ මායාවන්ගේ එකතුවක් මෙම මහා ඛේදවාචකයට මඟ පෑදුවේය.
යානය අනතුරට පත්වීමට මොහොතකට පෙර මගීන් ලබාගත් ඡායාරූපවලින් හෙළි වූයේ කුමක්ද?
යානය අනතුරට පත්වීමට මොහොතකට පෙර මගීන් ලබාගත් ඡායාරූපවලින් සහ වීඩියෝ දර්ශනවලින් හෙළි වූයේ එම අවස්ථාවේ ඔවුන් ඉතා උනන්දුවෙන් දර්ශන නරඹමින් සිටි බවත්, තමන් මාරාන්තික අනතුරකට මුහුණ දීමට යන බව ඔවුන් කිසිසේත් දැන නොසිටි බවත්ය.
ඡායාරූප ලබා ගැනීම: යානය ඇන්ටාක්ටිකාවට ළඟා වන විට, එහි සිටි මගීන් ජනේල තුළින් දර්ශන නැරඹීමට සහ ඡායාරූප ගැනීමට ඉතා කාර්යබහුල වී සිටියහ.
ඡායාරූප සොයා ගැනීම: මෙම අනතුරෙන් පසු යානයේ සුන්බුන් අතර තිබී මගීන් සතු වූ කැමරා සහ වීඩියෝ පට බොහොමයක් සොයා ගැනීමට හැකි වූ අතර ඒවා පසුව සංවර්ධනය (developed) කරන ලදී.
අනතුරට තත්පර කිහිපයකට පෙර: මෙම ඡායාරූප අතරින් සමහරක් අනතුර සිදුවීමට තත්පර කිහිපයකට පෙර ලබාගත් ඒවා බව හෙළි විය.
වයිට්අවුට් (Whiteout) තත්ත්වය තහවුරු වීම: මෙම ඡායාරූපවලින් තහවුරු වූයේ එවකට පැවති ‘සෙක්ටර් වයිට්අවුට්’ නම් දෘශ්ය මායාවයි. එම දර්ශනවලට අනුව, නියමුවන්ට සහ මගීන්ට ඉදිරියෙන් පෙනෙන්නට තිබුණේ සමතලා අයිස් තලාවකි. සුදු පැහැති අහස සහ හිමෙන් වැසුණු පොළොව එකට මුසු වී පෙනීම නිසා, ඉදිරියෙන් තිබූ විශාල ගිනිකන්ද එම ඡායාරූපවල පවා නොපෙනී ගොස් තිබුණි
මේ අනුව, එම ඡායාරූපවලින් පැහැදිලි වූයේ මගීන් ඉතා සතුටින් දර්ශන නරඹමින් සිටි බවත්, ඔවුන්ගේ ඇස් පනාපිටම මවුන්ට් එරෙබස් ගිනිකන්ද තිබුණද, මෙම ස්වභාවික ප්රකාශ මායාව නිසා එය ඔවුන්ට නොපෙනී ගිය බවත්ය
මෙම ඛේදවාචකය නවසීලන්ත සමාජයට බලපෑවේ කෙසේද
මවුන්ට් එරෙබස් (Mount Erebus) ගුවන් අනතුර නවසීලන්ත සමාජයට ඉතා තදින් බලපෑ අතර, එය එරට ඉතිහාසයේ සිදු වූ දරුණුතම සිවිල් ඛේදවාචකය ලෙස අදටත් සැලකේ.
මුළු රටටම දැනුණු පෞද්ගලික පාඩුවක් වීම: 1979 වසරේදී මෙම අනතුර සිදුවන විට නවසීලන්තයේ මුළු ජනගහනය මිලියන තුනක් පමණ විය. මේ හේතුව නිසා, “සෑම පුද්ගලයෙකුම පාහේ” මෙම අනතුරට යම් ආකාරයකින් සම්බන්ධ වී සිටියහ. එය එක්කෝ අනතුරෙන් මියගිය අයෙකුගේ නෑදෑයෙකු හෝ හිතවතෙකු වීම, සහන සේවා කටයුතුවල නිරත වූවෙකු වීම හෝ ඉන් පසුව සිදු වූ දීර්ඝ පරීක්ෂණවලට සම්බන්ධ වූවෙකු වීම හරහා සිදු විය.
හඳුනා නොගත් වින්දිතයන්: අනතුරෙන් මියගිය 257 දෙනා අතරින් 44 දෙනෙකුගේ සිරුරු කිසිදිනක හඳුනා ගැනීමට නොහැකි විය. මෙය ඔවුන්ගේ පවුල්වල සාමාජිකයන්ට සහ සමස්ත සමාජයටම දිගුකාලීන කනගාටුවක් ඇති කිරීමට හේතු විය.
නොමැකෙන මතකයක් ලෙස පැවතීම: මෙම ඛේදවාචකය සිදුවී දශක පහකට ආසන්න කාලයක් ගතවී ඇතත්, එය තවමත් නවසීලන්ත වැසියන්ගේ මතකයේ රැඳී පවතින වඩාත්ම කම්පන සහගත සහ හොල්මන් කරන සුළු කතාවක් ලෙස පවතී. සමාජ මාධ්ය හරහා පවා මෙම කතාව වරින් වර නැවත කරළියට එන්නේ එය නවසීලන්ත ජන මනසට එතරම් තදින් බලපා ඇති බැවිනි.
ආරක්ෂාව පිළිබඳ නව ආකල්ප:
මෙම අනතුරෙන් පසුව සන්නිවේදනයේ පවතින සුළු වැරදි සහ ස්වභාවික තත්ත්වයන් මිනිස් ජීවිත සිය ගණනක් විනාශ කළ හැකි ආකාරය පිළිබඳව නවසීලන්ත සමාජය සහ ගුවන් සේවා ක්ෂේත්රය වඩාත් අවධානයෙන් කටයුතු කිරීමට පෙළඹුණි.
මෙය හුදෙක් ගුවන් අනතුරක් පමණක් නොව, මුළු මහත් නවසීලන්ත ජාතියම දැඩි කම්පනයකට පත් කළ, සෑම පවුලකටම පාහේ එහි වේදනාව දැනුණු ජාතික ඛේදවාචකයක් විය.
