රෂිකා හෙන්නායක ජනවාරි 25, කොළඹ LNW :
ශ්රී ලංකාවේ සරල කළ එකතු කළ අගය මත බදු (SVAT) ක්රමය අහෝසි කිරීමෙන් පසු හඳුන්වා දුන් නව අවදානම් පාදක ප්රතිපූරණ පද්ධතිය (RBRS) හරහා අපනයනකරුවන්ට කඩිනමින් බදු මුදල් ආපසු ලැබීම පිළිබඳ සහ දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව සහ ජනාධිපති කාර්ය සාධක බලකාය එක්ව සිදුකළ මෙම ක්රියාවලිය හේතුවෙන් ඇඟලුම් අපනයන ක්ෂේත්රයේ මූල්ය ද්රවශීලතාව ඉහළ ගොස් ඇති බව ශ්රී ලංකා ඇඟලුම් අපනයනකරුවන්ගේ සංගමය පවසයි.
විශේෂයෙන්ම RAMIS පද්ධතිය හරහා දත්ත තහවුරු කිරීමේ තාක්ෂණික පරීක්ෂණ සාර්ථක වීම ක්ෂේත්රයේ විශ්වාසය තහවුරු කිරීමට හේතු වී ඇත.
කෙසේ වෙතත්, මෙම කාර්යක්ෂමතාව අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීමට නම් විද්යුත් ඉන්වොයිස් ක්රමවේදය (e-invoicing) කඩිනමින් ක්රියාත්මක කළ යුතු බව එහි සභාපතිනිය අවධාරණය කරයි.
එමෙන්ම කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ අපනයනකරුවන්ට ද මෙම පහසුකම නිසි ලෙස ලබාදීමේ වැදගත්කම මෙම ප්රභවය මගින් පෙන්වා දෙයි. අවසාන වශයෙන්, විදේශීය ගැනුම්කරුවන්ගේ විශ්වාසය දිනා ගැනීමට මෙවැනි විනිවිදභාවයකින් යුතු සහ ඩිජිටල්කරණය වූ පද්ධතියක් අත්යවශ්ය බවද සඳහන් වේ.
SVAT ක්රමය අහෝසි කිරීම ශ්රී ලංකාවේ ඇඟලුම් අපනයනකරුවන්ට බලපාන්නේ කෙසේද?
ශ්රී ලංකාවේ සරල කළ වැට් (SVAT) ක්රමය අහෝසි කිරීම සහ ඒ වෙනුවට අවදානම් මත පදනම් වූ ප්රතිපූරණ ක්රමය (Risk-Based Refund Scheme – RBRS) හඳුන්වා දීම, ඇඟලුම් අපනයනකරුවන්ට ප්රධාන වශයෙන් කරුණු කිහිපයක් ඔස්සේ බලපාන බව සඳහන් වේ.
- කඩිනම් වැට් බදු ප්රතිපූරණය: SVAT ක්රමය 2025 ඔක්තෝබර් 1 දින සිට අහෝසි කිරීමෙන් පසුව හඳුන්වා දුන් නව ක්රමය යටතේ, නිවැරදිව ලිපිගොනු ඉදිරිපත් කර දින 45ක් ඇතුළත වැට් බදු ප්රතිපූරණය ලබා දීමට නියමිතය. ශ්රී ලංකා ඇඟලුම් අපනයනකරුවන්ගේ සංගමය (SLAEA) සඳහන් කරන්නේ 2025 ඔක්තෝබර් සහ නොවැම්බර් මාස සඳහා වූ ප්රතිපූරණයන් බලාපොරොත්තු වූවාට වඩා කලින් අපනයනකරුවන්ට ලැබී ඇති බවයි,.
මුදල් ප්රවාහය (Cash Flow) සහ තරඟකාරීත්වය:ගෝලීය ඉල්ලුමේ අස්ථාවරත්වය සහ ඉහළ වැඩ කරන ප්රාග්ධන පිරිවැය (working capital costs) හමුවේ පීඩනයට පත්ව සිටින අපනයනකරුවන්ට, මෙම කඩිනම් සහ පුරෝකථනය කළ හැකි මුදල් ප්රවාහය ඔවුන්ගේ තරඟකාරීත්වය පවත්වා ගැනීමට අත්යවශ්ය වේ.තාක්ෂණික සහ ඩිජිටල් පරිවර්තනය:නව ක්රමය යටතේ ආදායම් පරිපාලන කළමනාකරණ තොරතුරු පද්ධතිය (RAMIS) සමඟ සම්බන්ධ වූ API තාක්ෂණය හරහා දත්ත ස්වයංක්රීයව සත්යාපනය කිරීමට පියවර ගෙන ඇත. මෙය අතින් සිදුකරන මැදිහත්වීම් අවම කිරීමටත්, ක්රියාවලිය වේගවත් කිරීමටත් උපකාරී වේ,.විශ්වාසනීයත්වය ඉහළ යාම:අවදානම මත පදනම් වූ සහ ඩිජිටල්කරණය වූ ප්රතිපූරණ යාන්ත්රණයක් පැවතීම, ජාත්යන්තර ගැනුම්කරුවන් ඉදිරියේ ශ්රී ලංකාව විශ්වාසනීය මූලාශ්රගත ගමනාන්තයක් (sourcing destination) ලෙස පිළිගැනීමට මඟ පාදයි.
පවතින අභියෝග සහ අවශ්යතා:
- මෙම ක්රමයේ වාසි තවමත් කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ අපනයනකරුවන්ට (SMEs) සහ වක්ර අපනයනකරුවන්ට සම්පූර්ණයෙන්ම ව්යාප්ත වී නොමැති අතර එය තවමත් ක්රියාත්මක වෙමින් පවතින අදියරක පවතී.
- රුපියල් මිලියන 50කට වැඩි ප්රතිපූරණ සඳහා සිදුකරන විගණන කටයුතු, අවදානම් මට්ටම මත පදනම් නොවී ඉන්වොයිස් මට්ටමින් පරීක්ෂා කිරීම පිළිබඳව කර්මාන්තය සිය කනස්සල්ල පළ කර ඇත.
- සමස්ත සැපයුම් දාමය පුරාම විද්යුත් ඉන්වොයිස් (e-invoicing) ක්රමයක් කඩිනමින් ස්ථාපිත කිරීමේ අවශ්යතාව අපනයනකරුවන් අවධාරණය කරයි.
මෙම නව ක්රමය අඛණ්ඩව සහ කාර්යක්ෂමව පවත්වාගෙන යාම අපනයන ක්ෂේත්රයේ තිරසාර වර්ධනයට තීරණාත්මක වන බව වැඩිදුරටත් සඳහන් වේ.
නව වැට් ප්රතිපූරණ ක්රමයේදී කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර මුහුණ දෙන අභියෝග මොනවාද?
නව වැට් ප්රතිපූරණ ක්රමය (RBRS) යටතේ ශ්රී ලංකාවේ ඇඟලුම් අපනයන ක්ෂේත්රයේ ප්රමුඛ සමාගම් දැනටමත් ප්රතිලාභ ලබමින් සිටියද, කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර (SMEs) තවමත් අභියෝග කිහිපයකට මුහුණ දෙන බව සඳහන් වේ.
- ප්රතිලාභ ලැබීමේ ප්රමාදය: නව ක්රමය යටතේ කඩිනම් ප්රතිපූරණ ලබා දීම ආරම්භ කර තිබුණද, එම සහනය තවමත් කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර වෙත පූර්ණ වශයෙන් ව්යාප්ත වී නොමැත. මූලාශ්රවලට අනුව, SMEs සඳහා මෙම පහසුකම් පුළුල් කිරීමේ කටයුතු තවමත් පවතින්නේ “ක්රියාත්මක වෙමින් පවතින” (Work in progress) අදියරක ය.
- වක්ර අපනයනකරුවන් මුහුණ දෙන ගැටලු: බොහෝ කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර ඇඟලුම් ක්ෂේත්රයේ වක්ර අපනයනකරුවන් (Indirect exporters) ලෙස කටයුතු කරයි. මෙම කාණ්ඩය සඳහා ද නව ප්රතිපූරණ ක්රමයේ වාසි ලබා දීම තවමත් අවසන් අදියරට පැමිණ නොමැති බව ශ්රී ලංකා ඇඟලුම් අපනයනකරුවන්ගේ සංගමය (SLAEA) සඳහන් කරයි.
- ඩිජිටල්කරණය සහ තාක්ෂණික අභියෝග: නව ක්රමය RAMIS පද්ධතිය සහ API තාක්ෂණය වැනි උසස් ඩිජිටල් මෙවලම් මත පදනම් වේ. සමස්ත සැපයුම් දාමය පුරාම විද්යුත් ඉන්වොයිස් (e-invoicing) ක්රමයක් හඳුන්වා දීමේ අවශ්යතාවයක් පවතින අතර, මෙවැනි තාක්ෂණික ක්රමවේදයන්ට අනුගත වීම කුඩා ව්යාපාරවලට පවතින එක් අභියෝගයකි.
- මුදල් ප්රවාහ කළමනාකරණය: ඉහළ යන වැඩ කරන ප්රාග්ධන පිරිවැය (working capital costs) හමුවේ කුඩා ව්යාපාර පීඩනයට පත්ව සිටී. ප්රතිපූරණ ක්රියාවලිය පුරෝකථනය කළ හැකි මට්ටමකට ස්ථාවර වන තෙක්, ඔවුන්ගේ මුදල් ප්රවාහය (Cash flow) පවත්වා ගැනීම දුෂ්කර විය හැකිය,.
- විගණන ක්රියාවලිය: අවදානම මත පදනම් නොවී, ඇතැම් අවස්ථාවලදී ඉන්වොයිස් මට්ටමින් සිදුකරන පරීක්ෂාවන් (invoice-level checks) වැනි ක්රියා පටිපාටි පවතින බැවින්, එය සමස්ත පද්ධතියේ කාර්යක්ෂමතාවයට බලපාන බව කර්මාන්ත ක්ෂේත්රය පෙන්වා දෙයි.
මෙම නව ක්රමය සාර්ථක වීමට නම් එය මහා පරිමාණ අපනයනකරුවන්ට පමණක් නොව, සැපයුම් දාමයේ සිටින කුඩා හා මධ්ය පරිමාණ ව්යාපාර දක්වාම විනිවිදභාවයකින් සහ කාර්යක්ෂමතාවයකින් යුතුව ගලා යා යුතු බව ශ්රී ලංකා ඇඟලුම් අපනයනකරුවන්ගේ සංගමය අවධාරණය කරයි.
