ආශිකා බ්රාහ්මණ
කොළඹ LNW:මැදපෙරදිග යුද්ධය සමඟ ගැට ගැසුණු ප්රධානම කාරණයක් වන්නේ බලශක්ති අර්බුදයයි. එය මේ වන විට එය ගෝලීය අර්බුදයක් ලෙස වර්ධනය වී තිබෙන අතර බලශක්ති කේන්ද්ර ඉලක්ක කරගනිමින් එල්ල වන ප්රහාර හමුවේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සිදුවෙමින් තිබේ. ප්රධාන වශයෙන් ඉරානයේ දකුණු පාර්ස් ගෑස් බලාගාරයට ඊශ්රායලය පහර දීමෙන් පසුව ඉරානය විසින් කලාපයේ බලශක්ති කේන්ද්රස්ථාන වෙත පහර දීම ආරම්භ කරන ලදී. එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස කුවේටයේ රාස් ලෆාන් වෙත පහර දීමත් සමඟ ලොවම තැති ගැන්මකට ලක්වෙන ආකාරය දක්නට ලැබුණි. ගණන් බැලීම් අනුව එම ප්රහාරයෙන් ඇති වූ විනාශය මත වසරකට ඩොලර් බිලියන 20 කට ආසන්න පාඩුවක් සහ කටාර්හි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට වාර්ෂිකව සියයට 9 ක බලපෑමක් ඇති වන බවට දක්වා තිබේ. මෙම හානිය මේ වන විට ලොවටමදැනී තිබෙන අතර ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමට මෙය ප්රබල හේතුවක් විය.
ඊශ්රායලය විසින් එල්ල කරන ලද එම ප්රහාරය ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ද විවේචනයට ලක්කර තිබෙන අතර ජාත්යන්තර මාධ්ය පෙන්වාදෙන්නේ ජනාධිපති ට්රම්ප්ගේ දැනුම් දීම අනුව ඊශ්රායලය ඉරානයේ ස්වභාවික වායු නිපදවන ප්රදේශ ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල කිරීම තාවකාලිකව අත්හිටුවීමට තීරණය කර ඇති බවයි.
කෙසේවෙතත් අද දිනයේදීද කුවේටයේ මිනා අල්-අහ්මදි නමැති එම තෙල් පිරිපහදුවට එල්ල කරන ලද ඩ්රෝන ප්රහාර හේතුවෙන් එහි ඒකක කිහිපයක ගිනි හට ගෙන තිබේ.
ඇමරිකාව සහ ඊශ්රායලය විසින් ඉරානය යුද්ධයකට ඇද ගැනීම හමුවේ මේ වන විට කලාපයම දැඩි විනාශයකට මුහුණදෙමින් පසුවෙයි.
තත්ත්වය එසේ වන විට අද දිනයේදී ලොව විශාලතම ස්වභාවික වායු නිධිය ආශ්රිතව පිහිටි ඉරාන බලශක්ති මධ්යස්ථානයට එල්ල වු ගුවන් ප්රහාරයත් සමග ලෝක වෙළඳපොලේ බ්රෙන්ට් වර්ගයේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඇමෙරිකා ඩොලර් 114 මට්ටමට පැමිණ තිබේ.
මෙය පෙර දිනට සාපේක්ෂව 3.58%ක වැඩිවීමක් ලෙස දැක්වෙන අතර ඩබ්ලිව් ටී අයි බොරතෙල් මිල ද ඇමෙරිකා ඩොලර් 98 සීමාවට පැමිණ ඇති බව දැක්වෙයි.
රුසියාව සහ යුක්රේනය අතර සාම සාකච්ඡා අසාර්ථක වීම හේතුවෙන්ද ගෝලීය බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව පිළිබඳ සැකය තවදුරටත් වර්ධනය වී තිබේ.
ගෝලීය වශයෙන් අර්බුදකාරී වටපිටාවක් නිර්මාණය වී පවතින මොහොතක එහි දිගුව හෝ සහනය බලාපොරොත්තු විය හැක්කේ බලශක්තිය සම්බන්ධ කාරණයෙනි. මේ වන විට ගල්ෆ් යුද පිටියේ රස්නය කිලෝමීටර දස දහස් ගණනක් ඈතින් තිබෙන කුස්සිවලටද දැනෙමින් තිබේ.
ඒ අනුව මේ වන විට ආර්ථික විශ්ලේෂකයින් ගණන් බලමින් සිටින්නේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 200 දක්වා ළඟා විය හැකිද යන්නයි.
ගැටුම ආරම්භ වූ සමයේදීම බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 ඉක්මවූ අතර ගැටුමට දින 20 ඉක්මවා ඇති මොහොතක වෙළඳපොළ නිරීක්ෂකයින් මිල ඩොලර් 150 හෝ ඩොලර් 200 ඉක්මවීමේ හැකියාව බැරෑරුම් ලෙස සලකා බලමින් සිටින බව සඳහන්.
මාර්තු 9 වන දින, බ්රෙන්ට් බොරතෙල් මිල, ගෝලීය මිණුම් ලකුණ ඩොලර් 120 කට ආසන්න වූ අතර මාර්තු 13 සිට ඩොලර් 100 සීමාවෙන් පහත වැටී නොමැත. මාර්තු 18 වන දින ඉරානයේ දකුණු පාර්ස් ගෑස් ක්ෂේත්රයට එල්ල වූ ඊශ්රායල ප්රහාරයක් හේතුවෙන් කටාර්, සෞදි අරාබිය සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ තෙල් හා ගෑස් පහසුකම්වලට ඉරාන ප්රහාර එල්ල වීම හේතුවෙන් බදාදා බොරතෙල් මිල බැරලයකට ඩොලර් 108 කට වඩා වැඩි විය.
තීරණාත්මක සාධකය හෝමූස්
මේ අතර හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම තවදුරටත් දිගුවක් වනේ නම් උක්ත මිල ගණන් බොහෝ සෙයින් ඉහළ යා හැකි බවටද විශ්ලේෂකයින් පෙන්වා දෙයි.
ඕමානය සහ ඩුබායි වැනි මිණුම් ලකුණ මැද පෙරදිග බොරතෙල් දැනටමත් ඩොලර් 150 සීමාව ඉක්මවා ගොස් ඇත. එබැවින් බ්රෙන්ට් සහ බටහිර ටෙක්සාස් අතරමැදි සඳහා නොවුනත් ඩොලර් 200 දැනටමත් පෙනෙන්නට තිබේ,” යනුවෙන් තෙල් වෙළඳපොළ විශ්ලේෂණ සැපයුම්කරු වැන්ඩා ඉන්සයිට්ස් හි නිර්මාතෘ වැන්දනා හරී ජාත්යන්තර මාධ්ය වෙත පවසා ඇත.
“මෙතැනින් තවත් බොරතෙල් ඉහළ යාම සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පවතින්නේ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය කොපමණ කාලයක් වසා තිබේද යන්න මතය,” ඇය පැවසීය.
ගැටුමේ මුල් අවධියේදී ඉරානය සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමූ බව ප්රකාශ කිරීමෙන් පසුව සහ ඒ හරහා යාමට උත්සාහ කරන ඕනෑම නෞකාවකට පහර දෙන බවට තර්ජනය කිරීමෙන් පසුව ගමනාගමනය සම්පූර්ණයෙන්ම නතර විය.
සමුද්ර සන්ධිය නැවත විවෘත කිරීම සඳහා නාවික ආරක්ෂාවක් සඳහා ජාත්යන්තර සහාය ආකර්ෂණය කර ගැනීමට එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් තවදුරටත් අසමත් වී සිටීමද ඔහුගේ තීන්දු තීරණ ගැන නැවත නැවත සිතීමට පොළඹවන්නකි. අර්බුදය ගෝලීයව දැනෙමින් ඇති පසුබිමක හෝමූස් සන්ධිය හරහා රටවල් ආරක්ෂිතව ගමන් කිරීම සඳහා ඉරානය සමඟ ගනුදෙනු කිරීමට පොරකමින් සිටී. මෑත දිනවල අවසර දී ඇත්තේ නැව් කිහිපයකටය.
ජාත්යන්තර බලශක්ති ඒජන්සිය සමඟ සම්බන්ධීකරණයෙන් හදිසි තොගවලින් තෙල් බැරල් මිලියන 400 ක් මුදා හැරීමට රටවල් කැපවී සිටියද, සංචිතවලට ජල මාර්ගය හරහා නැව්ගත කිරීම නතර කිරීම සම්පූර්ණයෙන්ම පියවා ගත නොහැක.
සිංගප්පූරුව පදනම් කරගත් OCBC සමූහ පර්යේෂණ ඇස්තමේන්තු කරන්නේ සංචිත සැලකිල්ලට ගත් විට පවා ගෝලීය වෙළඳපොළ දිනකට බැරල් මිලියන 10 ක පමණ හිඟයකට මුහුණ දී සිටින බවයි.
වුඩ් මැකෙන්සි විශ්ලේෂකයින් පසුගිය සතියේ පැවසුවේ බ්රෙන්ට් වර්ගයේ බොරතෙල් ඉක්මණින් ඩොලර් 150 දක්වා ළඟා විය හැකි බවත්ය.
මෙවැනි තත්තවයක් ගෝලීය ආර්ථිකයට බරපතල කම්පනයක් බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නැත.
IMF පුරෝකථනය
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල ඇස්තමේන්තු කරන්නේ වසරකට වැඩි කාලයක් පුරා පවතින තෙල් මිලෙහි සෑම සියයට 10 ක වැඩිවීමක්ම ගෝලීය උද්ධමනයේ සියයට 0.4 ක වැඩිවීමකට සහ ආර්ථික වර්ධනයේ සියයට 0.15 ක අඩුවීමකට අනුරූප වන බවයි.
2008 දී ගෝලීය මූල්ය අර්බුදයේ උච්චතම අවස්ථාවේදී බ්රෙන්ට් බොරතෙල් බැරලයකට ඩොලර් 147.50 ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබුණි.
ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්යාලයේ බලශක්ති විශේෂඥයෙකු වන ආදි ඉම්සිරොවික් පැවසුවේ තෙල් බැරලයකට ඩොලර් 200 ක් “ලෝක ආර්ථිකයට ප්රධාන අත් තිරිංගයක්” වනු ඇති බවයි. මිල ගණන් එවැනි මට්ටම් කරා ළඟා වීමේ අපේක්ෂාව “පරිපූර්ණව කළ හැකි” බව ඔහු පෙන්වා දෙයි.
“එය උද්ධමනය, වර්ධනය, රැකියා නියුක්තිය කෙරෙහි බලපාන අතර සමහර අවස්ථාවල ඉන්ධන පමණක් නොව පොහොර, ප්ලාස්ටික් වැනි ද්රව්යවල හිඟයක් ඇති කරයි,” ඔහු පැවසීය.
ලන්ඩනයේ මැරෙක්ස් හි බලශක්ති වෙළඳපොළ විශ්ලේෂකයෙකු වන සාෂා ෆොස්, වඩාත් අවංක දැක්මක් ඉදිරිපත් කළ නමුත්, ඩොලර් 200 බ්රෙන්ට් අපේක්ෂාව “ලස්සන අමුතු දෙයක්” ලෙස හදුන්වා දී තිබේ.
ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, කැනඩාව, ආර්ජන්ටිනාව, බ්රසීලය සහ ගයනාව ඇතුළු විවිධ රටවල් විසින් නිෂ්පාදනයේ සැලකිය යුතු වැඩිවීම් මෙන්ම සෞදි අරාබියේ නැගෙනහිර,බටහිර නල මාර්ගය වැනි විකල්ප සැපයුම් මාර්ග පැවතීම ශුභවාදී වීමට හේතු ලෙස ෆොස් පෙන්වා දුන්නේය.
කෙසේනමුත් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමනාගමනය නැවත ආරම්භ කිරීම මත තෙල් මිල ගණන් දැඩි ලෙස රඳා පවතිනු ඇතත්, ඔවුන්ගේ ගමන් පථය වෙනත් ආකාරවලින් එනම් සැපයුම සහ ඉල්ලුම පිළිබඳ නීතිය මගින් ද හැඩගස්වනු ඇති බවයි විශේල්ෂණ මතය වී ඇත්තේ.
