රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 24, කොළඹ LNW :
සෑම වසරකම මාර්තු 24 වන දින ලෝක ක්ෂය රෝග දිනය ලෙස නම් කර ඇත්තේ දින දර්ශනයේ තවත් එක් දිනයක් සනිටුහන් කිරීමට නොවේ. එය වසර 140 කටත් වඩා පැරණි ඓතිහාසික සොයාගැනීමක් ගෞරවයෙන් අනුස්මරණය කරමින්, වර්තමානයේ ලොව පුරා මිලියන සංඛ්යාත ජනතාවකට තවමත් තර්ජනයක්ව පවතින ක්ෂය රෝග වසංගතය තුරන් කිරීම සඳහා වන ගෝලීය කැපවීම අලුත් කරන දිනයකි. ක්ෂය රෝගය නිසා ඇතිවන විනාශකාරී සෞඛ්යමය, සමාජීය සහ ආර්ථිකමය බලපෑම් පිළිබඳව මහජන අවධානය යොමු කිරීමත්, මෙම වසංගතය ලොවෙන් තුරන් කිරීමේ ප්රයත්නයන් තීව්ර කිරීමත් මෙදින මූලික අරමුණයි.
මාර්තු 24: ඉතිහාසය වෙනස් කළ දිනය
Dr. Robert Koch
1882 මාර්තු 24 වන දින වෛද්ය රොබට් කොක් (Dr. Robert Koch) විසින් ක්ෂය රෝගය ඇති කරන බැක්ටීරියාව සොයා ගත් බව ප්රකාශයට පත් කරන ලදී. එම අවධියේදී ක්ෂය රෝගය යනු කිසිවෙකුට හේතුවක් සොයාගත නොහැකි වූ මාරාන්තික රහසක්ව පැවතිණි.
වෛද්ය කොක්ගේ මෙම විප්ලවීය සොයාගැනීම රෝගය නිවැරදිව විනිශ්චය කිරීමට සහ එය සුව කිරීම සඳහා අවශ්ය ඖෂධ නිෂ්පාදනය කිරීමට මාවත විවර කළේය. එබැවින්, මෙම දිනය ක්ෂය රෝග පාලන ඉතිහාසයේ විද්යාත්මක සහ වෛද්යමය වශයෙන් සනිටුහන් වූ වැදගත්ම හැරවුම් ලක්ෂ්යය ලෙස අපි සලකමු.
“ඔව්! අපට පුළුවන්”: කාලයත් සමඟ වෙනස් වූ තේමා පාඨ
ක්ෂය රෝගය තුරන් කිරීම සඳහා වන ගෝලීය මෙහෙයුම කාලයත් සමඟ හුදු රෝග විනිශ්චය පිළිබඳ පණිවිඩයකින් ඔබ්බට ගොස්, වඩාත් ක්රියාකාරී ප්රවේශයක් කරා පරිණාමය වී ඇත. පසුගිය දශකය තුළ භාවිත වූ තේමා පාඨ දෙස බැලීමේදී, ලෝකයේ අවධානය දැනුවත් කිරීමේ සිට ආයෝජනය සහ ක්ෂණික ක්රියාමාර්ග වෙත යොමු වී ඇති ආකාරය පැහැදිලි වේ:
- 2013: “Stop TB in My Lifetime” (මගේ ජීවිත කාලය තුළ ක්ෂය රෝගය නවතමු)
- 2014: “The ‘missed’ 3 million” (ප්රතිකාර සඳහා හඳුනා නොගත් මිලියන 3)
- 2017: “Unite to End TB: Leave no one behind” (ක්ෂය රෝගය අවසන් කිරීමට එක්වෙමු: කිසිවෙකු තනි නොකරමු)
- 2021: “The Clock is Ticking” (කාලය වේගයෙන් ගෙවී යයි – ක්රියාවට කාලයයි)
- 2022: “Invest to End TB. Save Lives” (ක්ෂය රෝගය අවසන් කිරීමට ආයෝජනය කරමු. ජීවිත බේරා ගනිමු)
- 2023-2025: “Yes! We can end TB!” (ඔව්! අපට ක්ෂය රෝගය අවසන් කළ හැකියි!)
- 2026: “Yes! We can end TB: Led by countries, powered by people”
මෙහි විශේෂත්වය වන්නේ 2022 වසරේ සිට “ආයෝජනය” (Invest) පිළිබඳව අවධාරණය කිරීමයි. මෙයින් අදහස් වන්නේ වෛද්ය විද්යාත්මක දැනුම දැන් අප සතුව ප්රමාණවත් තරම් පවතින බවත්, රෝගය තුරන් කිරීමට දැන් අවශ්ය වන්නේ දේශපාලන කැපවීම සහ මූල්යමය ආයෝජනය පමණක් බවත්ය.
“ඔව්! අපට ක්ෂය රෝගය අවසන් කළ හැකියි” (Yes! We can end TB)
ක්ෂය රෝගයේ නොපෙනෙන බලපෑම
ක්ෂය රෝගය යනු හුදෙක් පෙනහළු ආශ්රිත සෞඛ්ය ගැටලුවක් පමණක් නොවේ. එය සාමාන්ය පවුල් සහ මුළු මහත් සමාජයම බිඳ දමන බරපතල සමාජ-ආර්ථික ව්යසනයකි. මෙම රෝගය නිසා වැඩ කළ හැකි වයසේ පසුවන්නන් රෝගී වීමෙන් පවුල්වල ආදායම් මාර්ග ඇහිරී යන අතර, රෝගය වටා ඇති සමාජයීය කොන්කිරීම් (Stigma) හේතුවෙන් රෝගීන් තවදුරටත් අසරණ භාවයට පත් වේ.
රෝගයට ප්රතිකාර කිරීමට වඩා, රෝගය නිසා අහිමි වන ශ්රමය සහ ආර්ථික පරිහානිය රටකට දරාගත නොහැකි බරකි. එබැවින් මෙම රෝගය තුරන් කිරීම යනු හුදු සෞඛ්ය සේවාවක් පමණක් නොව, දිළිඳුකම පිටුදැකීමේ වැදගත් පියවරකි.
2026 ඉලක්කය
2026 වසරේ තේමාව වන “Led by countries, powered by people” (රටවල් විසින් නායකත්වය දෙන, ජනතාවගේ ශක්තියෙන් ක්රියාත්මක වන) යන්නෙන් ඉතා ප්රබල පණිවිඩයක් ලබා දෙයි. රෝගය තුරන් කිරීමේ වගකීම රජයන්ට පමණක් පැවරිය නොහැක.
ක්ෂය රෝගය පරාජය කිරීමේ සැබෑ ශක්තිය ඇත්තේ ජනතාව සතුවයි. මෙහිදී තරුණ පරපුරේ ක්රියාකාරීත්වය (Youth movement) ඉතා වැදගත් වේ. පාසල් සිසුන්ගේ සිට ප්රජා නායකයින් දක්වා සැමදෙනා රෝග ලක්ෂණ හඳුනාගැනීමටත්, රෝගීන් හට සහයෝගය දැක්වීමටත් පෙළගැසීම තුළින් වසංගතය පාලනය කිරීමේ වේගය වැඩිකළ හැකිය.
ක්ෂය රෝගය යනු සුව කළ හැකි මෙන්ම වළක්වා ගත හැකි රෝගයකි. නව රෝග විනිශ්චය මෙවලම් සහ ලෝක ප්රජාවගේ ඒකාබද්ධ කැපවීම හරහා අපට මෙම වසංගතය ඉතිහාසයට පමණක් සීමා කිරීමේ හැකියාව ඇත. ඒ සඳහා අවශ්ය වන්නේ නිසි දේශපාලන නායකත්වය, මූල්යමය ආයෝජනය සහ අප සැමගේ ක්රියාකාරී දායකත්වයයි.
අපට ඇත්තටම අපේ ජීවිත කාලය තුළ මෙම වසංගතය අවසන් කළ හැකිද? පිළිතුර අප සතුයි: "ඔව්! අපට පුළුවන්." ඒ සඳහා ඔබත් අදම රෝගය පිළිබඳ නිවැරදිව දැනුවත් වන්න, සමාජයේ පවතින වැරදි මත දුරු කරමින් අන් අයවත් දැනුවත් කරන්න.
