රෂිකා හෙන්නායක මාර්තු 27 ,ලෝකය (අවුට්බවුන්ඩ් ටුඩේ):
හිමාල අඩවියේ පිහිටි නේපාලයේ දශක ගණනාවක් තිස්සේ මුල් බැස තිබූ සාම්ප්රදායික දේශපාලන බලකෝටු උඩුයටිකුරු කරමින්, එරට දේශපාලන ඉතිහාසයේ පෙර නොවූ විරූ නව පරිච්ඡේදයක් ආරම්භ වී තිබේ. තරුණ ජවය සහ රැඩිකල් වෙනසක් අපේක්ෂා කළ ජනතා අභිලාෂයන් මල්ඵල ගන්වමින්, 35 හැවිරිදි බැලේන්ද්ර ෂා (Balendra Shah) නේපාලයේ නව අගමැතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දීම දකුණු ආසියානු කලාපයේම අවධානය දිනාගත් සුවිශේෂී සිදුවීමකි. මෙය හුදෙක් පුද්ගල මාරුවක් පමණක් නොව, දූෂණයෙන් සහ අස්ථාවරත්වයෙන් පීඩිත වූ රාජ්යයක දේශපාලන සංස්කෘතියේ සිදු වූ දැවැන්ත හැරවුම් ලක්ෂ්යයකි.
ගායනයෙන් දේශපාලනයට: රැප් ගායක අගමැති
බාලේන්ද්ර ෂා හෙවත් ජනතාව අතර ‘බැලෙන්’ ලෙස ප්රසිද්ධ නායකයා, සිය දේශපාලන පණිවිඩය ජනගත කිරීම සඳහා තෝරා ගත්තේ සාම්ප්රදායික දේශපාලන වේදිකාව නොව සංගීතයයි. සිය අනන්යතාවය වූ ‘රැප්’ කලාව හරහා ඔහු තරුණ පරපුරේ හදගැස්ම හඳුනා ගත්තේය. කළු පැහැති කබායකින් සහ නේපාල සම්ප්රදායික හිස්වැස්මකින් සැරසී, අව් කණ්ණාඩි පැළඳ සිටින ඔහුගේ පෙනුම පවා පවතින දේශපාලන ප්රවාහයට එල්ල කළ අභියෝගයක් බඳුය.
තම පත්වීමට දිනකට පෙර ඔහු නිකුත් කළ “Jay Mahakaali” නම් රැප් ගීතය, සමාජ මාධ්ය හරහා මිලියන තුනකට අධික පිරිසක් නරඹා තිබුණේ ඔහුගේ ජනප්රියත්වය මැනවින් විදහා දක්වමිනි.
“නේපාලය මෙවර බිය වන්නේ නැත, හදවත රතු රුධිරයෙන් පිරී ඇත… මෙවර සෑම නිවසකටම සිනහව සහ සතුට ළඟා වනු ඇත.”
මෙම පද පේළි හරහා ඔහු ජනතාව තුළ ඇති කළේ නව බලාපොරොත්තුවකි. සාම්ප්රදායික දේශපාලන ප්රකාශ වෙනුවට කලාත්මක ප්රකාශනයක් ඔස්සේ ප්රතිපත්ති ඉදිරිපත් කිරීම ඔහු ලැබූ ජයග්රහණයේ රහසක් විය.
‘Gen-Z’ විප්ලවය සහ අන්තර්වාර පාලනයේ සංක්රාන්තිය
මෙම ජයග්රහණය හුදෙක් මැතිවරණ ප්රතිඵලයක් නොව, ‘Gen-Z’ හෙවත් ඩිජිටල් යුගයේ උපන් තරුණ පරපුර විසින් මෙහෙයවන ලද සමාජ විප්ලවයක අවසානයයි. පසුගිය සැප්තැම්බර් මාසයේදී දූෂණයට සහ විරැකියාවට එරෙහිව පැනනැගුණු දැවැන්ත විරෝධතා මාලාව හමුවේ පැරණි රජය බිඳ වැටුණි. මෙම අරගලයේදී තරුණ ජීවිත 76ක් අහිමි වූ අතර, එම කැපවීම නේපාල දේශපාලනයේ මූලික පදනම වෙනස් කිරීමට සමත් විය.
විරෝධතා මධ්යයේ රජය බිඳ වැටීමෙන් පසු, මාර්තු 5 වනදා පැවති මැතිවරණය දක්වා රට මෙහෙයවීමේ වගකීම පැවරුණේ හිටපු අගවිනිසුරු සුශීලා කාර්කි (Sushila Karki) ප්රමුඛ අන්තර්වාර රජයටයි. මෙම සංක්රාන්ති සමයෙන් පසු පැවති මැතිවරණයේදී බැලේන්ද්ර ෂා නායකත්වය දෙන ‘රාෂ්ට්රිය ස්වාතන්ත්ර පක්ෂය’ (RSP) ආසන 275කින් යුත් පාර්ලිමේන්තුවේ ආසන 182ක් වැනි විශිෂ්ට බහුතරයක් දිනා ගත්තේය.
'මදේසි' අනන්යතාවය සහ කඳුකර ප්රභූ ආධිපත්යය බිඳ දැමීම
බාලේන්ද්ර ෂාගේ පත්වීම නේපාලයේ සමාජීය සහ වාර්ගික ව්යුහය තුළ ද අතිශය වැදගත් සන්ධිස්ථානයකි. ඔහු නේපාලයේ අගමැති ධුරයට පත් වූ ප්රථම ‘මදේසි’ (Madhesi) ජාතිකයා වේ. මදේසිවරුන් යනු ඉන්දියානු දේශසීමාවට ආසන්න දකුණු තැන්නෙහි වෙසෙන ජනකොටසකි.
නේපාල දේශපාලනය සියවස් ගණනාවක් පුරා පාලනය කළේ ‘පහාරි’ (Pahari) හෙවත් කඳුකර උසස් ප්රභූ පැලැන්තිය විසිනි. දකුණු තැන්නෙන් පැමිණි නායකයෙකු හිමාලයානු රාජ්යයේ ඉහළම විධායක තනතුරට පත්වීම, එරට ඓතිහාසිකව පැවති ජාතිකත්ව බෙදීම් සහ සමාජීය පන්ති බාධක බිඳ දැමීමක් ලෙස දේශපාලන විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.
වසර තුනක් තුළ පැරණි දේශපාලන දැවැන්තයන් පරාජය කිරීම
බාලේන්ද්ර ෂාගේ ‘රාෂ්ට්රිය ස්වාතන්ත්ර පක්ෂය’ (RSP) ආරම්භ කර දැනට ගතවී ඇත්තේ වසර තුනක් වැනි කෙටි කාලයකි. එතරම් කෙටි ඉතිහාසයක් ඇති පක්ෂයක්, නේපාලයේ පැරණිතම පක්ෂය වන නේපාල කොංග්රස් පක්ෂය (ආසන 38) සහ කේ.පී. ෂර්මා ඕලිගේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (ආසන 25) වැනි දේශපාලන දැවැන්තයන් පරාජය කිරීම විස්මිත ජයග්රහණයකි.
1990 සිට මේ දක්වා නේපාලයේ රජයන් 32ක් බලයට පත්ව ඇති අතර, කිසිදු රජයකට සිය වසර පහක ධුර කාලය සම්පූර්ණ කිරීමට හැකි වී නැත. මෙම දේශපාලන අස්ථාවරත්වය කෙරෙහි දැඩි ලෙස කලකිරී සිටි ජනතාව, ස්ථාපිත දේශපාලන පක්ෂ ප්රතික්ෂේප කරමින් මෙම නව ජවය කෙරෙහි පූර්ණ විශ්වාසය තබා ඇති බව මැතිවරණ දත්ත මගින් සනාථ වේ.
අගමැති ෂා ඉදිරියේ ඇති ප්රධානතම අභියෝගය වන්නේ බිඳ වැටී ඇති ආර්ථිකය යළි ගොඩනැගීමයි. රටේ ජනගහනයෙන් පහෙන් එකක් තවමත් දරිද්රතාවයෙන් පෙළෙන අතර, රැකියා හිඟය නිසා දිනකට පුද්ගලයින් 1,500ක් පමණ රට හැර යති. මීට පෙර කත්මණ්ඩු නගරාධිපති ලෙස ඔහු පෑ දක්ෂතාවය දැන් ජාතික මට්ටමින් ප්රදර්ශනය කිරීමට ඔහුට සිදුවනු ඇත.
මෙහි ඇති තවත් වැදගත් අංගයක් වන්නේ භූදේශපාලනික තත්ත්වයයි. බැලේන්ද්ර ෂා මදේසි ජාතිකයෙකු වීම නිසා ඔහු ඉන්දියාවට සමීප වෙතැයි සාම්ප්රදායිකව අපේක්ෂා කළ හැකි වුවද, ඔහු බලයට පත්වීමෙන් පසු පළමුවෙන්ම සුබපැතුම් එක් කළේ චීනය වීම විශේෂත්වයකි. නේපාලයේ ස්වාධීනත්වය සහ භූමිය සුරැකීමට සහාය දෙන බව චීනය ප්රකාශ කර ඇති අතර, ඉන්දියාව සහ චීනය වැනි දැවැන්ත අසල්වැසියන් අතර සමතුලිතතාවයක් පවත්වා ගැනීම නව අගමැතිවරයාට ඇති ප්රධාන පරීක්ෂණයක් වනු ඇත.
නේපාලයේ සිදු වූ මෙම පෙරළිය හුදෙක් එක් රටකට පමණක් සීමා වූවක් නොව, සමස්ත දකුණු ආසියාතික දේශපාලනයටම ලබා දෙන ප්රබල පණිවිඩයකි. සාම්ප්රදායික දේශපාලන ක්රමවේදය කෙරෙහි ජනතාව තුළ ඇති වන කලකිරීම සහ තරුණ පරපුරේ සංවිධානාත්මක ශක්තිය ඕනෑම බලකෝටුවක් බිඳ දැමීමට සමත් බව නේපාලය ඔප්පු කර තිබේ.
