රෂිකා හෙන්නායක ජූනි 11, කොළඹ LNW :
අද වන විට අප එදිනෙදා වැඩකටයුතු සඳහා ChatGPT, Gemini හෝ Claude වැනි කෘතිම බුද්ධි (AI) මෙවලම් භාවිතා කිරීමට හුරු වී සිටිමු. අපේ ඩිජිටල් ලෝකය ‘වලාකුළක්’ (Cloud) ලෙස හැඳින්වුවද, එහි ක්‍රියාවලිය බෙහෙවින් භෞතික එකකි. අපට මේවා හුදෙක් තිරය මත දිස්වන දත්ත ලෙස පෙනුණද, මේවා ක්‍රියාත්මක වීම සඳහා පසුබිමින් දැවැන්ත යටිතල පහසුකම් පද්ධතියක් ක්‍රියාත්මක වේ. දහස් ගණනක් ප්‍රබල පරිගණක යන්ත්‍රවලින් සමන්විත මෙම දත්ත මධ්‍යස්ථාන පැය 24 පුරාම ක්‍රියාත්මක වන අතර, ඒවා හුදෙක් තොරතුරු ගබඩා පමණක් නොව, අපේ පරිසරය දැඩි ලෙස රත් කරන “විශාල යන්ත්‍ර” බවට පත්වෙමින් තිබේ.
කේම්බ්‍රිජ් විශ්වවිද්‍යාලය ඇතුළු පර්යේෂක කණ්ඩායම් විසින් සිදු කරන ලද නවතම අධ්‍යයනයකට අනුව, AI දත්ත මධ්‍යස්ථාන පිහිටි ප්‍රදේශ අවට භූමි මතුපිට උෂ්ණත්වය (Land surface temperature) කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ යයි. මෙම මධ්‍යස්ථාන ක්‍රියාත්මක වීම ආරම්භ වූ පසු අවට භූමියේ උෂ්ණත්වය සාමාන්‍යයෙන් සෙල්සියස් අංශක 2කින් පමණ ඉහළ යන අතර, ඇතැම් ස්ථානවල මෙම උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 9.1ක් තරම් ඉහළ අගයක් ගන්නා බව දත්ත පෙන්වා දෙයි.
විශේෂයෙන්ම ‘හයිපර්ස්කේලර්ස්’ (Hyperscalers) ලෙස හැඳින්වෙන Google, Amazon සහ Microsoft වැනි දැවැන්ත සමාගම් විසින් පාලනය කරනු ලබන දැවැන්ත මධ්‍යස්ථාන මඟින් මෙම තත්ත්වය උග්‍ර කරයි. මෙය නූතන නගරවල පවතින ‘නාගරික තාප දූපත් ආචරණයට’ (Urban Heat Island Effect) බෙහෙවින් සමාන වන අතර, පර්යේෂකයන් මෙම තත්ත්වය විස්තර කරන්නේ මෙලෙසිනි:
“මෙම බලපෑම ප්‍රජාවන් සහ කලාපීය සුබසාධනය කෙරෙහි කැපී පෙනෙන බලපෑමක් (remarkable influence on communities and regional welfare) ඇති කරන අතර, පාරිසරික වශයෙන් තිරසාර AI තාක්ෂණයක් පිළිබඳ ගෝලීය සංවාදයේ මෙය වැදගත් කොටසක් විය යුතුය.”
කිලෝමීටර් 10ක බලපෑම් කලාපය
මෙම අධික තාපය දත්ත මධ්‍යස්ථානය පිහිටි භූමියට පමණක් සීමා නොවේ. ලොව පුරා දැනට ක්‍රියාත්මක වන දත්ත මධ්‍යස්ථාන 11,600කට අධික සංඛ්‍යාවෙන් නිකුත් වන තාප බලපෑම, මධ්‍යස්ථානයක සිට කිලෝමීටර් 10ක් (සැතපුම් 6ක්) පමණ දුරට පැතිර යා හැකි බව හෙළි වී ඇත.
මෙයින් අදහස් කරන්නේ ලොව පුරා මෙම තාප මධ්‍යස්ථාන අසල ජීවත් වන මිලියන 340කට අධික ජනතාවකට උෂ්ණත්වය වැඩිවීමේ සෘජු බලපෑම එල්ල වන බවයි. මෙම මධ්‍යස්ථාන බොහොමයක් කාර්මික කලාපවල පිහිටා තිබුණද, එමඟින් ජනනය වන තාපය අවට ජීවත් වන ජනතාවගේ සෞඛ්‍යයට, බලශක්ති ඉල්ලුමට සහ සමස්ත යහපැවැත්මට බලපෑම් එල්ල කරයි.
AI වල අධික පිපාසය
AI සඳහා භාවිතා කරන ප්‍රබල චිප්ස් අධික ලෙස රත් වන බැවින් ඒවා සිසිල්ව තබා ගැනීමට විශාල ජල ප්‍රමාණයක් වැය කරන දියර සිසිලන පද්ධති භාවිතා කිරීමට සිදු වේ. වාර්තාවලට අනුව, මෙගාවොට් 100ක ධාරිතාවයකින් යුත් එක් දැවැන්ත ‘හයිපර්ස්කේල්’ දත්ත මධ්‍යස්ථානයක් වසරකට ජලය ලීටර් බිලියන 2.5ක් පමණ පරිභෝජනය කරයි. මෙය සාමාන්‍ය පුද්ගලයන් 80,000කගේ වාර්ෂික ජල අවශ්‍යතාවයට සමාන ප්‍රමාණයකි. පාරිසරික තිරසාරභාවය පිළිබඳ ගැටලු පවතින වර්තමාන ලෝකයේ, තාක්ෂණය සිසිල් කිරීමට මෙතරම් ජල ප්‍රමාණයක් වැය වීම බරපතල අභියෝගයකි.
AI තාක්ෂණයේ සීග්‍ර වර්ධනයත් සමඟ ඒ සඳහා අවශ්‍ය වන විදුලි බලය ද ශීඝ්‍රයෙන් ඉහළ යමින් පවතී. ජාත්‍යන්තර බලශක්ති ඒජන්සියට (IEA) අනුව, 2024 වසරේදී ටෙරාවොට් පැය (TWh) 415ක් වූ දත්ත මධ්‍යස්ථානවල බලශක්ති පාරිභෝජනය, 2030 වන විට 945 TWh දක්වා දෙගුණ වනු ඇතැයි පුරෝකථනය කර ඇත.
මෙම ඉල්ලුම සපුරාලීම සඳහා තාක්ෂණික දැවැන්තයින් 2025 සිට 2030 දක්වා කාලය තුළ ඩොලර් ට්‍රිලියන 5.3ක දැවැන්ත ආයෝජනයක් කිරීමට සූදානම් වේ. මේ යටතේ ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රධාන ව්‍යාපෘති කිහිපයක් පහත දැක්වේ:
- OpenAI සහ Oracle සමාගම් එක්ව ටෙක්සාස්හි ඉදිකරන ‘Project Stargate’ නමැති මෙගාවොට් 1200-2000ක ධාරිතාවයකින් යුත් සුපිරි පරිගණක පද්ධතිය.
- Google සමාගමේ ඩොලර් බිලියන 15ක ආයෝජනයක් වන මිසූරිහි ‘Project Spade’ ව්‍යාපෘතිය.
- Meta සමාගම ලුසියානාහි ඉදිකිරීමට යෝජිත ඩොලර් බිලියන 27ක ‘Hyperion’ පරිශ්‍රය.
මෙම දැවැන්ත වර්ධනය සහ ඒ පිටුපස ඇති පාරිසරික පිරිවැය අතර පවතින පරස්පරතාවය තාක්ෂණික ලෝකයට අමතක කළ නොහැකි ගැටලුවකි.
