රෂිකා හෙන්නායක ජූනි 17, කොළඹ LNW :
ලෝක බලශක්ති වෙළඳපල තුළ තීරණාත්මක වෙනසක් සනිටුහන් කරමින්, බ්‍රෙන්ට් (Brent) බොරතෙල් මිල පසුගිය මාස තුනක කාලය තුළ ප්‍රථම වතාවට බැරලයක් ඩොලර් 80 සීමාවෙන් පහළට පැමිණ තිබේ. ඊයේ(16) දින වෙළඳපල නිමාවන විට බ්‍රෙන්ට් මිල 5% කින් පමණ පහත වැටී ඩොලර් 78.96 ක් ලෙස සටහන් විය. මෙය පිට පිට දින හතරක් තිස්සේ සිදුවූ මිල පසුබෑමක් වන අතර, එමඟින් වසර මුල සිට පැවති යුදමය වාතාවරණය නිසා ඇතිවූ මිල ඉහළ යාම් සියල්ලම පාහේ අවලංගු වී ඇත.
එක්සත් ජනපද-ඉරාන ගිවිසුම: මිල පහත වැටීමට බලපෑ ප්‍රධාන උත්ප්‍රේරකය
තෙල් මිලෙහි මෙම සීඝ්‍ර පසුබෑමට මූලිකම හේතුව වී ඇත්තේ එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර ඇති වීමට නියමිත දේශපාලනික සමීපතාවයි. එළඹෙන සිකුරාදා (ජූනි 19) ස්විට්සර්ලන්තයේදී දෙරට අතර අතුරු සම්මුතියක් (MoU) අත්සන් කිරීමට නියමිතව ඇති අතර, එය “ඉස්ලාමාබාද් මතක පත්‍රිකාව” ලෙස හැඳින්වේ.
මෙම එකඟතාවයේ වඩාත්ම තීරණාත්මක කරුණ වන්නේ වසා දමා තිබූ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) යළි විවෘත කිරීමට ඇති එකඟතාවයයි. ලෝකයේ ප්‍රධානතම තෙල් ප්‍රවාහන මාර්ගයක් වන මෙය යළි විවෘත වීමත් සමඟ සැපයුම ඉහළ යනු ඇතැයි යන ‘වෙළඳපල මනෝභාවය’ (Market Sentiment) මිල පහත වැටීමට ඍජුවම දායක වී ඇත.
හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය විවෘත වීමේ අපේක්ෂාව මත පදනම්ව, ලොව ප්‍රමුඛ පෙළේ මූල්‍ය ආයතන තම මිල පුරෝකථනයන් පහත දැමීමට කටයුතු කර ඇත:
- Goldman Sachs: 2026 සිව්වන කාර්තුව සඳහා වන බ්‍රෙන්ට් මිල පුරෝකථනය ඩොලර් 10කින් අඩු කර ඩොලර් 80 දක්වා සංශෝධනය කර ඇති අතර, 2027 වසරේ සාමාන්‍ය මිල ඩොලර් 75ක් වනු ඇතැයි අනුමාන කරයි.
- Morgan Stanley: 2026 තුන්වන කාර්තුව සඳහා ඩොලර් 100ක් ලෙස පැවති පුරෝකථනය ඩොලර් 90 දක්වාත්, සිව්වන කාර්තුව සඳහා එය ඩොලර් 80 දක්වාත් පහත හෙළා ඇත.
Morgan Stanley හි විශ්ලේෂක Martijn Rats මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව පවසන්නේ:
“තීරණාත්මක කරුණු තවමත් සාකච්ඡා මට්ටමේ පවතින අතර ප්‍රධාන අවදානම් සම්පූර්ණයෙන්ම පහව ගොස් නැත.”
තෙල් තොග සීඝ්‍රයෙන් අවසන් වීම
මතුපිටින් මිල පහත වැටුණද, භෞතික වෙළඳපල තුළ සැපයුම් දාමයේ පවතින තදබදය (Tightness in the supply chain) බරපතල අනතුරු ඇඟවීමක් නිකුත් කරයි. ජූනි 12 වැනිදායින් අවසන් වූ සතියේ ඇමරිකානු පෙට්‍රෝලියම් ආයතනයේ (API) දත්ත අනුව, එක්සත් ජනපද බොරතෙල් තොග පිට පිට නවවන සතියටත් බැරල් මිලියන 8.33 කින් පහත වැටී ඇත. මාර්තු මාසයේ සිට මේ දක්වා මූලෝපායික පෙට්‍රෝලියම් රක්ෂිතයෙන් (SPR) බැරල් මිලියන 66ක් ලබාගෙන තිබියදීත් මෙම හිඟය පැවතීම විශේෂත්වයකි.
වඩාත්ම භයානක තත්ත්වය වන්නේ Cushing හි වාණිජ තොග බැරල් මිලියන 21 දක්වා පහත වැටී තිබීමයි. RBN Energy හි කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂ John Auers පෙන්වා දෙන පරිදි, බැරල් මිලියන 20 යනු මෙහෙයුම් කටයුතු පවත්වාගෙන යා හැකි අවම මට්ටමයි (Tank Bottoms). මෙම සීමාවට පැමිණි විට තොග ගබඩා මෙහෙයුම් මුළුමනින්ම ඇනහිටීමේ අවදානමක් පවතී.
දැනට පවතින මිල පහත වැටීම හුදෙක් මානසික අපේක්ෂාවන් මත පදනම් වූවක් වන අතර, ප්‍රායෝගික සැපයුම් සහනයක් ලැබීමට තවත් බොහෝ කාලයක් ගතවනු ඇත. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය ජූනි මස අවසානයේදී විවෘත වුවද, පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේ සිට තෙල් ප්‍රවාහනය කර ආසියානු ගැනුම්කරුවන් වෙත ළඟා වීමට සහ පිරිපහදු කිරීමට දින 52ක් පමණ ගත වේ.
මෙයින් අදහස් කරන්නේ ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවලදී ද ගෝලීය තෙල් තොග තවදුරටත් සීඝ්‍රයෙන් පිරිහීමට ලක්වන බවයි. සැබෑ සැපයුම් සහනයක් සැප්තැම්බර් මාසයට පෙර වෙළඳපලට ලැබෙන්නේ නැත.
ඩොලර් 130 දක්වා මිල ඉහළ යා හැකිද?
වර්තමාන මිල පහත වැටීම තාවකාලික පසුබැසීමක් විය හැකි බවට Goldman Sachs අනතුරු අඟවයි. හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධියේ සැපයුම් බාධා දිගින් දිගටම පැවතුනහොත්, සැපයුම් බාධා සඳහා වන ‘අවදානම් වාරිකය’ (Risk Premium) ඉහළ යාම හේතුවෙන් 2026 අවසානය වන විට තෙල් මිල බැරලයක් ඩොලර් 130 දක්වා ඉහළ යා හැකිය.
මීට අමතරව, සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා යාත්‍රා කරන නැව්වලින් ගාස්තු අය කිරීම සහ ඉරානය සහ ඕමානය අතර පවතින කළමනාකරණ ගැටලු අනාගත අවිනිශ්චිතතාවයට ප්‍රධාන හේතුවක් වනු ඇත.
එක්සත් ජනපද-ඉරාන ගිවිසුම පිළිබඳ බලාපොරොත්තු නිසා තෙල් මිල තාවකාලිකව පහත වැටී ඇතත්, භෞතිකව පවතින සැපයුම් හිඟය සහ ප්‍රවාහන ප්‍රමාදයන් වෙළඳපල අවදානම ඉහළ මට්ටමක පවත්වා ගනී. දැනට පවතින මෙම “මිල සහනය” සැබෑ සහනයක්ද නැතහොත් තාවකාලික පසුබැසීමක්ද යන්න තීරණය වන්නේ සැපයුම් දාමයේ වේගය මතය.
