ඉසුරු පරාක්‍රම
සැප්තැම්බර් 11, ලෝකය (LNW): 2001 වසරේ සැප්තැම්බර් 11 යනු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පමණක් නොව, සමස්ත ලෝක ඉතිහාසයේම මංසන්ධියක් බවට පත්වූ දිනයකි. එදින අල්-කයිඩා සංවිධානයට සම්බන්ධ ත්‍රස්තවාදීන් 19 දෙනෙක් මගී ගුවන් යානා හතරක් පැහැරගෙන ඒවා මිනිස් ජීවිත විනාශ කරන අවි ලෙස භාවිතා කළහ. මෙම ප්‍රහාරයෙන් පුද්ගලයන් 2,977 දෙනෙකු මියගිය අතර, පැහැරගැනීම් සිදු කළ ත්‍රස්තවාදීන් 19 දෙනා ඇතුළත් නොවන මෙම සංඛ්‍යාව නිල මරණ සංඛ්‍යාව ලෙස සැලකේ. “නයින් ඔ ඉලෙවන්” (Nine O Eleven) හෙවත් “කළු අඟහරුවාදා” ලෙස හැඳින්වූ මෙම ප්‍රහාරය එල්ල වූයේ එක්සත් ජනපදයේ නිව්යෝර්ක් නගරයේ ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානයට ය.
2026 සැප්තැම්බර් 11 වන අද දිනය වන විට එම ඛේදවාචකයට වසර 25ක් සම්පූර්ණ වේ. කාලය ගතවී තිබුණ ද, එදින සිදුවූ විනාශය, මිනිස් ශෝකය, ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තිවල වෙනස්කම් සහ ලෝක දේශපාලනයට ඇති වූ බලපෑම තවමත් අවසන් වී නැත.
ප්‍රහාරයට පෙර පසුබිම
9/11 ප්‍රහාරය හදිසියේ ඇති වූ සිදුවීමක් නොවීය. එය 1990 දශකයේ සිට වර්ධනය වූ අල්-කයිඩා ජාලයේ ඇමරිකා විරෝධී මතවාදය, සංවිධානමය හැකියාව සහ ආරක්ෂක ආයතන අතර පැවති තොරතුරු හුවමාරු දුර්වලතා එකට එක්වීමෙන් ඇති වූ ප්‍රතිඵලයකි.
අල්-කයිඩා සංවිධානයේ නායක ඔසාමා බින් ලාඩන් ඇමරිකාව සිය සංවිධානයේ ප්‍රධාන සතුරෙකු ලෙස හඳුනාගෙන තිබුණි. මැද පෙරදිග ඇමරිකානු හමුදා කඳවුරු පැවතීම, ඉරාකයට එරෙහි සම්බාධක, ඊශ්‍රායලයට ඇමරිකාව ලබාදුන් සහාය සහ මුස්ලිම් රටවල දේශපාලන කටයුතුවලට ඇමරිකානු මැදිහත්වීම් යන කරුණු ඔහුගේ ප්‍රචාරණයේ ප්‍රධාන තේමා විය.
කෙසේ වෙතත්, එම දේශපාලන හා භූ-දේශපාලනික පැමිණිලි ත්‍රස්ත ප්‍රහාර සාධාරණීකරණය නොකරයි. සිවිල් වැසියන්, ගුවන් සේවකයන්, ගිනි නිවන භටයන් සහ පොලිස් නිලධාරීන් ඉලක්ක කරගැනීම ජාත්‍යන්තර නීතියට, මානව හිමිකම්වලට සහ සියලු ආගමික සදාචාරයන්ට පටහැනි ක්‍රියාවකි.
9/11 කොමිෂන් සභාවේ අවසන් වාර්තාව පෙන්වා දුන්නේ අල්-කයිඩා ජාලය දිගු කාලයක් පුරා සංවිධානය වෙමින්, පුහුණු වෙමින් සහ ඇමරිකානු භූමියට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමට අවශ්‍ය සම්පත් සකස් කරමින් සිටි බවයි. එම වාර්තාව සකස් කිරීමේදී ලේඛන පිටු මිලියන 2.5කට වැඩි ප්‍රමාණයක් පරීක්ෂා කර, රටවල් දහයක පුද්ගලයන් 1,200කට වැඩි පිරිසක් සම්මුඛ සාකච්ඡාවට ලක් කර තිබුණි.
කොමිෂන් සභාව අවධාරණය කළ වැදගත් කරුණක් වූයේ ආරක්ෂක ආයතන කිහිපයක් සතුව ත්‍රස්ත සැලසුම්වල විවිධ කොටස් පිළිබඳ තොරතුරු තිබුණ ද, ඒවා එකිනෙකා සමඟ ප්‍රමාණවත් ලෙස හුවමාරු නොවීමයි. බුද්ධි අංශ, ෆෙඩරල් විමර්ශන කාර්යාංශය, ගුවන් සේවා ආරක්ෂක අංශ සහ ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන් අතර පැවති “තොරතුරු බෙදී යාම” ප්‍රහාරය වැළැක්වීමට නොහැකි වීමට බලපෑ ප්‍රධාන කරුණක් ලෙස හඳුනා ගැනුණි.
එදින සිදුවූ සිදුවීම්
2001 සැප්තැම්බර් 11 වන අඟහරුවාදා උදෑසන ඇමරිකාවේ නැගෙනහිර ප්‍රදේශය පැහැදිලි අහසක් සහ සාමාන්‍ය කාලගුණයක් සහිත දිනයක් විය. මිලියන ගණනක් ජනතාව රැකියා ස්ථාන වෙත ගමන් කරමින් සිටියහ. නිව්යෝර්ක් නගරයේ ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයේ නිවුන් කුලුනු වෙත සේවකයන් පැමිණෙමින් සිටි අතර, වොෂිංටන් අසල පෙන්ටගනයේ රාජකාරි සාමාන්‍ය පරිදි සිදුවෙමින් පැවතුණි.
ප්‍රහාරයට භාවිත කළ ගුවන් යානා හතර මෙසේය:
| ගුවන් යානය | පිටත්වූ ස්ථානය | ඉලක්කය / සිදුවීම |
|---|---|---|
| American Airlines Flight 11 | බොස්ටන් | ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයේ උතුරු කුලුන |
| United Airlines Flight 175 | බොස්ටන් | ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයේ දකුණු කුලුන |
| American Airlines Flight 77 | වොෂිංටන් අසල ඩල්ස් | පෙන්ටගනය |
| United Airlines Flight 93 | නෙවාර්ක් | ෂැන්ක්ස්විල් අසල පෙන්සිල්වේනියා ප්‍රාන්තයේ කෙතක් |
උදෑසන 8.46ට American Airlines Flight 11 නිව්යෝර්ක් නගරයේ ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයේ උතුරු කුලුනට ගැටුණි. පළමු මොහොතේ බොහෝ දෙනා මෙය අනතුරක් යැයි සිතූහ. එහෙත් මිනිත්තු 17කට පමණ පසු, උදෑසන 9.03ට United Airlines Flight 175 දකුණු කුලුනට ගැටීමත් සමඟ මෙය සංවිධානාත්මක ප්‍රහාරයක් බව මුළු ලෝකයටම පැහැදිලි විය.
උදෑසන 9.37ට American Airlines Flight 77 පෙන්ටගනයේ බටහිර පසට කඩා වැටුණි. ඇමරිකානු ආරක්ෂක හා හමුදා බලයේ සංකේතයක් වූ පෙන්ටගනයට එල්ල වූ ප්‍රහාරය, ප්‍රහාරකයන්ගේ දේශපාලන අරමුණ පැහැදිලි කළේය.
එම අවස්ථාවේ සිව්වන ගුවන් යානය වන United Airlines Flight 93 වොෂිංටන් දෙසට ගමන් කරමින් තිබුණි. එහි සිටි මගීන් කිහිපදෙනෙකුට දුරකථන ඇමතුම් මඟින් නිව්යෝර්ක් සහ පෙන්ටගනයට එල්ල වූ ප්‍රහාර පිළිබඳ දැනගැනීමට හැකි විය. ගුවන් යානයේ පාලනය නැවත ලබාගැනීමට මගීන් උත්සාහ කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස Flight 93 උදෑසන 10.03ට පෙන්සිල්වේනියාවේ ෂැන්ක්ස්විල් අසල කෙතකට කඩා වැටුණි. එහි ඉලක්කය ධවල මන්දිරය හෝ කොංග්‍රස් මණ්ඩලය විය හැකි බව විමර්ශනවලින් පසුව සඳහන් විය.
9/11 කොමිෂන් සභා වාර්තාවේ දැක්වෙන නිශ්චිත කාලසටහන අනුව, උතුරු කුලුනට ගුවන් යානය ගැටුණේ උදෑසන 8.46.40ටය. දකුණු කුලුනට දෙවන ගුවන් යානය ගැටුණේ 9.03.11ටය. මෙම කෙටි කාල පරතරය තුළ රූපවාහිනී සජීවී විකාශන හරහා ලෝකයම එක්වරම සිදුවීම නරඹමින් සිටියේය.
මිනිස් විනාශය
9/11 ප්‍රහාරයේ මරණ සංඛ්‍යාව 2,977කි. එයට ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයේ මියගිය පුද්ගලයන් 2,600කට වැඩි පිරිසක්, පෙන්ටගනයේ මියගිය 125 දෙනෙකු සහ ගුවන් යානා හතරේ මගීන් හා කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයන් 256 දෙනෙකු ඇතුළත් වේ.
මියගිය පිරිස අතර රටවල් සහ ජාතීන් ගණනාවකට අයත් පුද්ගලයෝ සිටියහ. ඔවුන් අතර කාර්යාල සේවකයන්, ගුවන් මගීන්, ආපදා සහන සේවකයන්, ගිනි නිවන භටයන්, පොලිස් නිලධාරීන් සහ හදිසි වෛද්‍ය සේවකයන් විය.
නිව්යෝර්ක් නගරයේ බොහෝ දෙනෙක් කුලුනු තුළ සිරවී සිටියහ. තවත් පිරිසක් ගොඩනැගිලිවලින් පිටතට දිව යමින් සිටියහ. ගිනි නිවන භටයන් සහ පොලිස් නිලධාරීහු, තමාගේ ජීවිත අවදානම නොතකා, ජනතාව ඉවත් කිරීමට සහ තුවාලකරුවන් බේරාගැනීමට ඉහළ මහල් වෙත ගමන් කළහ. කුලුනු කඩා වැටෙන විට ඔවුන්ගෙන් විශාල පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්වූහ.
ප්‍රහාරයෙන් පසු දූවිලි, දුම සහ විෂ සහිත ද්‍රව්‍යවලට නිරාවරණය වූ ගලවාගැනීමේ සේවකයන් හා ප්‍රදේශවාසීහු දීර්ඝකාලීන සෞඛ්‍ය ගැටලුවලට මුහුණ දුන්හ. ශ්වසන රෝග, පිළිකා, මානසික පීඩනය සහ වෙනත් රෝග තත්ත්වයන් හේතුවෙන් පසුකාලීනව ද මරණ සිදුවිය. ඒ අනුව 9/11 හි මිනිස් වියදම එදින මියගිය පිරිසට පමණක් සීමා නොවේ.
බොහෝ පවුල්වලට තම ආදරණීයයන්ගේ මරණය පිළිබඳ අවසන් තහවුරු කිරීම ලබාගැනීමට වසර ගණනාවක් ගත විය. තවමත් සමහර වින්දිතයන්ගේ අනන්‍යතාව තහවුරු කිරීමේ කටයුතු සිදුකරමින් පවතින බව වාර්තා වේ. එය මෙම ප්‍රහාරයේ විනාශයේ විශාලත්වය පෙන්වන සංවේදී කරුණකි.
වීරත්වය සහ මනුෂ්‍යත්වය
9/11 සිදුවීම සාමාන්‍යයෙන් විනාශය හා බිය සමඟ සම්බන්ධ කළද, එය මනුෂ්‍ය ධෛර්යය, එකමුතුව සහ පරිත්‍යාගය ද ලෝකයට පෙන්වා දුන්නේය.
ගුවන් සේවිකාවන් වන Betty Ong සහ Amy Sweeney, තමන් සිටි ගුවන් යානය පැහැරගෙන ඇති බව දැනගත් පසු, භීතියට පත් නොවී පොළොවේ සිටි නිලධාරීන්ට තොරතුරු ලබාදුන්හ. ඔවුන්ගේ දුරකථන ඇමතුම් නිසා ගුවන් යානයේ සිදුවෙමින් පැවති තත්ත්වය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු ලැබුණි.
Flight 93 හි ගමන්කළ මගියෝ ද තම ජීවිත බේරාගැනීම වෙනුවට අනෙක් ජනතාවගේ ජීවිත ආරක්ෂා කිරීමට උත්සාහ කළහ. ඔවුන්ට ප්‍රහාරයේ සම්පූර්ණ තොරතුරු නොතිබුණ ද, ගුවන් යානයේ පාලනය ලබාගැනීමට ගත් තීරණය නිසා තවත් විශාල විනාශයක් වළක්වාගන්නට හැකි වූ බව සැලකේ.
නිව්යෝර්ක් නගරයේ සාමාන්‍ය ජනතාව ද විපතට පත් වූවන්ට ආධාර කළහ. රුධිර දායකත්වය, ආහාර සහ ඇඳුම් පරිත්‍යාග, නවාතැන් සැපයීම සහ අතුරුදන් වූවන් සෙවීමේ කටයුතු සඳහා දහස් ගණනක් ස්වේච්ඡා සේවකයෝ එක්වූහ. ප්‍රහාරයෙන් පසු පළමු දිනවල ඇමරිකානු සමාජයේ පෙනී සිටි මෙම සහයෝගීත්වය ඉතිහාසයේ වැදගත් මානවීය මතකයක් බවට පත්විය.
ඇමරිකාවේ ක්ෂණික ප්‍රතිචාරය
ප්‍රහාරයෙන් පසු ඇමරිකාව පුරා ගුවන් ගමන් නවතා දැමුණි. ගුවන් තොටුපොළ ආරක්ෂක ක්‍රම දැඩි කළ අතර, ජාතික ගුවන් අවකාශය තාවකාලික ව වසා දැමුණි. ඇමරිකානු ජනතාවට ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ් ජාතිය අමතමින් ත්‍රස්තවාදීන්ට එරෙහිව ක්‍රියා කරන බව ප්‍රකාශ කළේය.
ප්‍රහාරය සිදුකළ අල්-කයිඩා නායකයන්ට සහ ඔවුන්ට ආරක්ෂාව සැපයූ බවට චෝදනා එල්ල වූ ඇෆ්ගනිස්තානයේ තලේබාන් පාලනයට එරෙහිව ඇමරිකාව සහ එහි මිතුරු රටවල් ක්‍රියාමාර්ග ගත්හ. 2001 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ඇමරිකානු නායකත්වයෙන් යුත් හමුදා ඇෆ්ගනිස්තානයට ඇතුළු වූහ.
9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසු, උතුරු අත්ලාන්තික් ගිවිසුම් සංවිධානය හෙවත් NATO ඉතිහාසයේ පළමු වතාවට එහි සාමූහික ආරක්ෂක වගන්තිය ක්‍රියාත්මක කළේය. එක් සාමාජික රටකට එල්ල වන ප්‍රහාරයක් සියලු සාමාජික රටවලට එල්ල වූ ප්‍රහාරයක් ලෙස සැලකීම එම වගන්තියේ මූලික අදහසයි.
ඉන්පසුව “ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධය” යන නාමයෙන් පුළුල් ජාත්‍යන්තර හමුදා හා බුද්ධි මෙහෙයුම් ආරම්භ විය. 2003 දී ඉරාකයට එල්ල කළ ඇමරිකානු ආක්‍රමණය ද මෙම පශ්චාත්-9/11 ආරක්ෂක වාතාවරණය සමඟ සම්බන්ධ විය. කෙසේ වෙතත්, ඉරාකය 9/11 ප්‍රහාරයට සෘජුව සම්බන්ධ බවට සාක්ෂි නොතිබූ බැවින්, එම යුද්ධය පිළිබඳව දැඩි දේශපාලන සහ නීතිමය විවේචන එල්ල විය.
ආරක්ෂක ලෝකයේ දැවැන්ත වෙනස
9/11ට පෙර ගුවන් ගමන් ආරක්ෂාව සාමාන්‍යයෙන් ගුවන් යානය පැහැරගැනීමෙන් පසු සාකච්ඡා මඟින් තත්ත්වය පාලනය කිරීමේ අදහස මත පැවතුණි. නමුත් 9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසු ගුවන් යානයක් ත්‍රස්තවාදී අවි ලෙස භාවිතා කළ හැකි බව ලෝකය දැඩි ලෙස අවබෝධ කරගත්තේය.
ඇමරිකාවේ Transportation Security Administration හෙවත් TSA පිහිටුවීම, ගුවන් තොටුපොළ පරීක්ෂණ දැඩි කිරීම, ගුවන් යානා කුටි දොරවල් ශක්තිමත් කිරීම, ගුවන් ගමන් ලැයිස්තු පරීක්ෂා කිරීම සහ ජාත්‍යන්තර බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරුව වැඩි කිරීම යන පියවර ගනු ලැබීය.
ලෝකයේ සෑම ගුවන් තොටුපොළකම පාහේ ද්‍රව ද්‍රව්‍ය සීමා, සපත්තු සහ පෞද්ගලික භාණ්ඩ පරීක්ෂාව, ගුවන් යානයට පෙර අනන්‍යතාව තහවුරු කිරීම සහ අමතර ආරක්ෂක පරීක්ෂණ සාමාන්‍ය ක්‍රියාමාර්ග බවට පත්විය.
එමෙන්ම ජාතික ආරක්ෂාව සහ පෞද්ගලික නිදහස අතර සීමාව පිළිබඳ විවාදය ද උග්‍ර විය. දුරකථන හා අන්තර්ජාල සන්නිවේදන නිරීක්ෂණය, රහස් බුද්ධි වැඩසටහන්, අත්අඩංගුවට ගැනීම්, නඩු නොමැතිව රඳවා තබාගැනීම් සහ ගුවන්තනාමෝ බන්ධනාගාරය යන කරුණු සම්බන්ධයෙන් මානව හිමිකම් සංවිධාන දැඩි විවේචන ඉදිරිපත් කළහ.
ඇමරිකානු රජය පිහිට වූ ගුවන්තනාමෝ බන්ධනාගාරය මෙම විවාදයේ සංකේතයක් බවට පත්විය. ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සටන් කිරීමේ නාමයෙන් පුද්ගලයන්ගේ නීතිමය අයිතිවාසිකම් සීමා කළ හැකි ද යන්න අද දක්වාම ජාත්‍යන්තර නීති විශේෂඥයන් අතර සාකච්ඡාවට ලක්වන කරුණකි.
ඇෆ්ගනිස්තානය සහ ඉරාකය
ඇෆ්ගනිස්තානයේ තලේබාන් පාලනය ඉවත් කිරීම සහ අල්-කයිඩා ජාලය විනාශ කිරීම ඇමරිකානු මෙහෙයුමේ ආරම්භක අරමුණු විය. නමුත් යුද්ධය ඉතා දිගු කාලයක් පැවතිණි. දේශපාලන අස්ථාවරත්වය, ගෝත්‍රික හා ප්‍රාදේශීය ගැටුම්, දූෂණය සහ විදේශීය හමුදා මත රඳා පැවති පාලනය හේතුවෙන් ස්ථිර සාමයක් ගොඩනැගීම දුෂ්කර විය.
2021දී ඇමරිකානු හා NATO හමුදා ඇෆ්ගනිස්තානයෙන් ඉවත් වූ පසු තලේබාන් සංවිධානය නැවතත් රටේ පාලනය අත්පත් කරගත්තේය. එම සිදුවීම 9/11 ප්‍රහාරයෙන් ආරම්භ වූ යුධ මෙහෙයුමේ අවසන් ප්‍රතිඵල පිළිබඳ දැඩි ප්‍රශ්න මතු කළේය.
ඉරාක යුද්ධයද ප්‍රදේශයේ දේශපාලනය, ජන ජීවිතය සහ ආරක්ෂාව දැඩි ලෙස වෙනස් කළේය. රාජ්‍ය ආයතන බිඳවැටීම, සන්නද්ධ කණ්ඩායම් වර්ධනය සහ ආගමික-ජනවාර්ගික ගැටුම් හේතුවෙන් ඉරාක ජනතාව විශාල මිනිස් හා දේපළ හානියකට මුහුණ දුන්හ.
පශ්චාත්-9/11 යුධ මෙහෙයුම්වල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇෆ්ගනිස්තානය, ඉරාකය, පාකිස්තානය, සිරියාව සහ යේමනය වැනි ප්‍රදේශවල විශාල පිරිසක් මියගොස් හෝ අවතැන් වී ඇත. Brown University හි Costs of War ව්‍යාපෘතියට අනුව, 2021 වන විට පශ්චාත්-9/11 යුධ ගැටුම් සඳහා ඇමරිකානු රජය වැය කළ හෝ වෙන් කළ මුදල ඇමරිකානු ඩොලර් ට්‍රිලියන 08කට වැඩි විය.
මුස්ලිම් ජනතාවට එල්ල වූ බලපෑම
9/11 ප්‍රහාරයෙන් පසු ලොව පුරා මුස්ලිම් ජනතාවට සැකය, විවේචනය සහ වෙනස්කම්වලට මුහුණදීමට සිදුවිය. ප්‍රහාරය සිදුකළේ මුස්ලිම් නාමය භාවිත කළ අන්තවාදී කණ්ඩායමක් වුව ද, එය ඉස්ලාම් ආගම හෝ ලොව පුරා සිටින මුස්ලිම් ජනතාව නියෝජනය නොකරන බව පැහැදිලි ව අවධාරණය කළ යුතුය.
එහෙත් ප්‍රහාරයෙන් පසු බොහෝ රටවල මුස්ලිම් ජනතාවට එරෙහි වෛරී ප්‍රකාශ, ප්‍රහාර, රැකියා හා සමාජ අවස්ථාවල වෙනස්කම් සහ අසාධාරණ ආරක්ෂක පරීක්ෂණ වාර්තා විය. මුස්ලිම් රටවලින් පැමිණෙන සංචාරකයන්ට හා ශිෂ්‍යයන්ට අමතර සීමා පැනවීම ද සිදුවිය.
මෙහිදී වැදගත් පාඩමක් වන්නේ ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් සහ එම සංවිධානය භාවිත කරන ආගමික සංකේතය අතර වෙනස හඳුනාගැනීමයි. ත්‍රස්තවාදය කිසිදු ආගමකට අයත් නොවන අතර, ඕනෑම ආගමක නාමයෙන් සිදුකරන සිවිල් ජනතාවට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය හෙළා දැකිය යුතුය.
මාධ්‍ය හා සමාජ මතකය
9/11 ප්‍රහාරය රූපවාහිනී සජීවී විකාශන හරහා ලෝකයම එකවර දැකගත් පළමු දැවැන්ත දේශපාලන-ත්‍රස්තවාදී සිදුවීම්වලින් එකකි. නිවුන් කුලුනු ගිනිගන්නා ආකාරය, දුම් වළාකුළු, ජනතාව පලායන දර්ශන සහ කුලුනු කඩා වැටෙන මොහොත ලෝක ජනතාවගේ මතකයේ ගැඹුරින් සටහන් විය.
මාධ්‍ය ආයතනවලට එදින විශාල වගකීමක් පැවරී තිබුණි. තොරතුරු ඉක්මනින් ලබාදීමේ අවශ්‍යතාව සහ තහවුරු නොකළ ප්‍රවෘත්ති ප්‍රචාරය නොකිරීමේ වගකීම අතර සමතුලිතතාවක් පවත්වාගැනීමට සිදුවිය.
අද වන විට 9/11 පිළිබඳ ලේඛනාගාර, වින්දිතයන්ගේ කතා, දුරකථන ඇමතුම්, ඡායාරූප, වීඩියෝ සහ වාර්තා විශාල ප්‍රමාණයක් සංරක්ෂණය කර ඇත. ඒවා ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමට පමණක් නොව, අසත්‍ය තොරතුරු හා කුමන්ත්‍රණ මතවාද හඳුනාගැනීමටද උපකාරී වේ.
වසර 25කට පසු ඉතිරිවන පාඩම්
9/11 ප්‍රහාරය සම්බන්ධයෙන් ලෝකයට ඉගෙනගත හැකි පාඩම් කිහිපයක් තිබේ.
- ජාතික ආරක්ෂාව සඳහා තොරතුරු රැස්කිරීම පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. නිවැරදි ආයතන අතර තොරතුරු හුවමාරු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය ය.
- ත්‍රස්තවාදය පරාජය කිරීමට හමුදා බලය පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. දේශපාලන අසාධාරණතා, දුප්පත්කම, අධ්‍යාපන අවස්ථා හිඟය සහ ප්‍රාදේශීය ගැටුම් වැනි කරුණුද අවබෝධ කරගත යුතුය.
- ආරක්ෂාව නාමයෙන් පෞද්ගලික නිදහස සහ මානව හිමිකම් අහිමි කිරීම දිගුකාලීන විසඳුමක් නොවේ.
- අන්තවාදය වැළැක්වීමේ දී සමස්ත ආගමික ප්‍රජාවක් සැක කිරීම වෙනුවට, නිශ්චිත ප්‍රචණ්ඩ ජාල සහ ඒවායේ මූල්‍ය, දේශපාලන හා ප්‍රචාරණ මාර්ග හඳුනාගත යුතුය.
- වින්දිතයන්ගේ මතකය ආරක්ෂා කිරීම යනු අතීතය නැවත නැවත කථා කිරීම පමණක් නොවේ. එවැනි විනාශයක් නැවත සිදු නොවීමට ප්‍රතිපත්ති, අධ්‍යාපනය සහ සමාජ වගකීම ගොඩනැගීමද එහි කොටසකි.
වසර 25කට පෙර සැප්තැම්බර් 11 වන දින සිදුවූ ප්‍රහාරය ඇමරිකාවේ ගොඩනැගිලි දෙකක් විනාශ කළ සිදුවීමකට වඩා බොහෝ දුර ගිය බලපෑමක් ඇති කළේය. එය ජාත්‍යන්තර ආරක්ෂක ක්‍රම, ගුවන් ගමන්, විදේශ ප්‍රතිපත්ති, යුධ මෙහෙයුම්, මානව හිමිකම්, මාධ්‍ය වාර්තාකරණය සහ ආගමික සම්බන්ධතා වෙනස් කළේය.
එදින මියගිය 2,977 දෙනාගේ ජීවිත සංඛ්‍යාවක් ලෙස පමණක් නොව, පවුල්, සිහින සහ අනාගතයන් ලෙස මතක තබාගත යුතුය. ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානයේ, පෙන්ටගනයේ සහ ෂැන්ක්ස්විල්හි මියගිය සියලු දෙනා වෙනුවෙන් ඉදිරිපත් කළ යුතු සැබෑ ගෞරවය වන්නේ ප්‍රචණ්ඩත්වය වෙනුවට සාමය, වෛරය වෙනුවට මානවීයත්වය සහ බිය වෙනුවට වගකීම් සහගත නිදහස තෝරාගැනීමයි.
9/11 අපට මතක් කරන්නේ ලෝකය තාක්ෂණයෙන් කොතරම් ඉදිරියට ගියත්, දේශපාලන අන්තවාදය, වැරදි තොරතුරු, ආගමික වෛරය සහ ආරක්ෂක අසමත්කම් එකට එක්වූ විට ඇති විය හැකි විනාශය අතිවිශාල බවයි. එම නිසා 25 වන සංවත්සරය සැමරීම යනු අතීත ශෝකය සිහිපත් කිරීම පමණක් නොව, වඩා සාධාරණ, ආරක්ෂිත සහ මානවීය ලෝකයක් ගොඩනැගීමට ඇති පොදු වගකීම නැවත අවධාරණය කිරීමකි.
