රෂිකා හෙන්නායක සැප්තැම්බර් 23, කොළඹ LNW:
ජාතික ව්යසනයකදී මාධ්යවේදියෙකුගේ උරහිස මත පැටවෙන වගකීමේ බර කෙතරම්ද? "උණුසුම් පුවත්" (Breaking news) වාර්තා කිරීමේ දැඩි තරගකාරිත්වය සහ "වගකීම් සහගත පුවත්" (Responsible news) වාර්තා කිරීමේ සදාචාරාත්මක මෙහෙවර අතර පවතින සියුම් රේඛාව හඳුනාගැනීම වෘත්තීය මාධ්ය භාවිතයේ අත්යවශ්යතාවකි. මේ උදාර අරමුණ පෙරදැරි කරගෙන, සෞඛ්ය හා ජනමාධ්ය අමාත්යාංශයේ නියෝජ්ය අමාත්ය ආචාර්ය කෞශලයා ආරියරත්න මහත්මියගේ ප්රධානත්වයෙන් 2026 සැප්තැම්බර් 21 සහ 22 යන දෙදින තුළ අතුරුගිරිය ජාතික වැවිලි කළමනාකරණ ආයතනයේදී සුවිශේෂී ධාරිතා සංවර්ධන වැඩසටහනක් පැවැත්විණි. මෙය පුහුණු සැසියකට වඩා, ආපදා කළමනාකරණයේදී මාධ්යයේ භූමිකාව වගකීම් සහගත ලෙස යළි අර්ථකථනය කළ විචාරාත්මක අවස්ථාවකි.
සංවේදීතාව සහ මානව ගරුත්වය: පුවතකට වඩා ජීවිතය වටිනා මොහොත
මෙම වැඩමුළුවේ සදාචාරාත්මක හරය ගොඩනැගී තිබුණේ "ආචාරධර්මානුකූල මාධ්ය භාවිතය" (Ethical reporting) සහ "මානව ගරුත්වය" (Human dignity) සුරැකීම යන මූලධර්ම මතය. වෛද්ය ලහිරු කොඩිතුවක්කු මහතාගේ වෛද්ය විද්යාත්මක ප්රවේශය සහ නීතිඥ ජගත් ලියනාරච්චි හා නීතිඥ සුදර්ශන ගුණවර්ධන යන මහත්වරුන්ගේ නීතිමය හා මානව හිමිකම් පිළිබඳ විග්රහයන් මෙහිදී ඉතා වැදගත් විය. ආපදාවකදී තොරතුරු වාර්තා කිරීම යනු දෘශ්ය හෝ ශ්රව්ය සිදුවීමක් විස්තර කිරීම පමණක් නොව, විපතට පත් ජනතාවගේ පෞද්ගලිකත්වය සහ අභිමානය ආරක්ෂා කරමින් ඔවුන්ගේ ජීවිතවලට තවදුරටත් හානි නොවන පරිදි සන්නිවේදනය කිරීමයි.
වැරදි සහ නොමඟ යවන සුළු තොරතුරු ප්රචාරය වීම ආපදා අවස්ථාවකදී මහජනතාව අනවශ්ය ලෙස භීතියට පත් කිරීමටත්, සහන සේවා කටයුතුවලට බාධා කිරීමටත් හේතු වේ. එබැවින්, මාධ්යවේදීන් තම වෘත්තීය ආචාරධර්ම නෛතික සහ සදාචාරාත්මක රාමුවක් තුළ පවත්වා ගැනීම අත්යවශ්ය බව මෙහිදී අවධාරණය කෙරිණි.
"වගකීම් සහගත, නිවැරදි සහ ආචාරධර්මානුකූල ආපදා වාර්තාකරණයක් තුළින් ජනතාවට කාලෝචිත තොරතුරු ලබාදීම සහ ආපදා අවස්ථාවලදී මාධ්යයේ සමාජ වගකීම ශක්තිමත් කිරීම අත්යවශ්ය වේ."
ප්රාදේශීය සහ ඩිජිටල් මාධ්යවේදියා: තොරතුරු පද්ධතියේ නව පෙරගමන්කරු
සෞඛ්ය හා ජනමාධ්ය අමාත්යාංශය විසින් සංවිධානය කරන ලද මෙම පුහුණු වැඩසටහන් මාලාවේ දෙවන අදියරේදී කොළඹ, කළුතර සහ ගම්පහ දිස්ත්රික්කවල ප්රාදේශීය, ඩිජිටල් සහ වෙබ් මාධ්යවේදීන් කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු කිරීම “ප්රතිභානාත්මක” (Counter-intuitive) එහෙත් අතිශය වැදගත් තීරණයකි. සාමාන්යයෙන් අවධානය යොමු වන්නේ ප්රධාන ධාරාවේ මධ්යගත මාධ්ය ජාල වෙත වුවද, ආපදා ඔරොත්තුදීමේ ජාතික යාන්ත්රණය සැබවින්ම ශක්තිමත් වන්නේ මෙම ප්රාදේශීය සහ ඩිජිටල් ක්රියාකාරීන් මගිනි.
මෙම කණ්ඩායම බලගැන්වීමේ වැදගත්කම කරුණු දෙකක් ඔස්සේ විශ්ලේෂණය කළ හැකිය…
- පළමු ප්රතිචාරකයින් (First Responders): ඕනෑම ආපදාවකදී භූමියේ සිටින සැබෑ තොරතුරු සන්නිවේදකයන් වන්නේ ප්රාදේශීය මාධ්යවේදීන්ය. ඔවුන්ගේ දැනුවත්භාවය ආපදාවක මුල් පැය කිහිපය තුළ ජීවිත ආරක්ෂා කිරීමට සෘජුවම බලපායි.
තොරතුරු අරගලයේ පෙරමුණ:වර්තමානයේ වැරදි තොරතුරු සහ ව්යාජ පුවත් වේගයෙන්ම පැතිරෙන්නේ ප්රාදේශීය WhatsApp සමූහ සහ වෙබ් පෝටාල හරහාය. මෙම ඩිජිටල් මාධ්යවේදීන් වගකීම් සහගත තොරතුරු මූලාශ්ර ලෙස බලගැන්වීම හරහා ජාතික තොරතුරු පද්ධතියේ නිරවද්යතාව ආරක්ෂා කරන “පෙරගමන්කරුවන්” බවට ඔවුන් පත් වේ.
විද්යාත්මක නිරවද්යතාව සහ ආයතනික සහයෝගීතාව: යුද හමුදාවේ සිට කාලගුණ විද්යාව දක්වා
ආපදාවක් වාර්තා කිරීමේදී මාධ්යවේදීන් සතු දැනුම හුදු උපකල්පන මත නොව, විද්යාත්මක දත්ත සහ නිල මූලාශ්ර මත පදනම් විය යුතුය. මෙම වැඩමුළුව සඳහා සහභාගී වූ විවිධ රාජ්ය ආයතනවල විශේෂඥයින් මාධ්යවේදීන් සමඟ සෘජු සංවාදයක නිරත විය:
- ආපදා කළමනාකරණ මධ්යස්ථානය (DMC): සහකාර අධ්යක්ෂ ජානක හඳුන්පතිරාජ මහතා.
- කාලගුණ විද්යා දෙපාර්තමේන්තුව: නියෝජ්ය අධ්යක්ෂ J.W. කරුණාරත්න මහතා.
- ගොඩනැගිලි පර්යේෂණ ආයතනය (NBRO): ජ්යෙෂ්ඨ විද්යාඥ K.P.G.W. සේනාධීර මහතා.
- ශ්රී ලංකා යුද හමුදාව: ලුතිනන් කර්නල් A.W.K. සමරසිංහ මහතා.
- ශ්රී ලංකා නාවික හමුදාව: ලුතිනන් කමාන්ඩර් G.G.C.L. ගමගේ මහතා.
මෙම ආයතනික යාන්ත්රණය මාධ්යවේදීන් විසින් අවබෝධ කරගත යුත්තේ පහත කරුණු නිසාය:
- තාක්ෂණික නිවැරදිභාවය: නිදසුනක් ලෙස, NBRO ආයතනය නිකුත් කරන නායයෑමේ පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් මට්ටම් නිවැරදිව තේරුම් ගැනීමෙන් අනවශ්ය මහජන භීතිය වැළැක්විය හැකිය.
- මෙහෙයුම් සහයෝගීතාව: හමුදාව සහ නාවික හමුදාව සිදුකරන මුදාගැනීමේ මෙහෙයුම්වලට බාධා නොවන පරිදි වාර්තාකරණයේ නිරත වීමට ඔවුන්ගේ අභ්යන්තර ක්රමවේද දැන සිටීම වැදගත් වේ.
- නිල සම්බන්ධීකරණය: මාධ්ය හා සංවර්ධන අධ්යක්ෂ B.G.P.N. දිල්ෂාරි මහත්මිය සහ මාධ්ය අංශ ප්රධානී චන්දන විදානපතිරණ මහතා ප්රමුඛ නිලධාරීන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ සිදු කෙරෙන මෙම වැඩසටහන් මගින් රාජ්ය ආයතන සහ මාධ්ය අතර මනා පාලමක් නිර්මාණය වේ.
පුහුණු අත්පොත: වෘත්තීයභාවය සඳහා වූ මාලිමාව
වැඩසටහනේ සුවිශේෂී අවස්ථාවක් වූයේ නියෝජ්ය අමාත්ය ආචාර්ය කෞශලයා ආරියරත්න මහත්මිය විසින් “මාධ්යවේදීන් සඳහා වූ පුහුණු අත්පොත” ප්රදානය කිරීමයි. විශේෂඥ විශ්ලේෂකයෙකු ලෙස මා දකින්නේ මෙය හුදු ලේඛනයක් නොව, විවිධ මාධ්ය වේදිකා පුරා පවතින විසිරුණු වාර්තාකරණ රටාවන් එක් “වෘත්තීය ප්රමිතිකරණයකට” (Professional Standardization) ගෙන එන මාලිමාවක් ලෙසයි.
ආපදා අවස්ථාවකදී තීරණ ගැනීමේදී ඇතිවන අවිනිශ්චිතතාව අවම කිරීමටත්, ප්රාදේශීය සහ ඩිජිටල් මාධ්යවේදීන්ට තම වාර්තාකරණයේ සීමාවන් සහ ගුණාත්මකභාවය ස්වයං-නියාමනය කර ගැනීමටත් මෙම අත්පොත මනා පිටුවහලක් සපයයි.
2026 සැප්තැම්බර් මස පැවැති මෙම ධාරිතා සංවර්ධන වැඩසටහන ශ්රී ලංකාවේ ආපදා සන්නිවේදන උපායමාර්ගයේ තීරණාත්මක හැරවුම් ලක්ෂ්යයකි. වගකීම් සහගත, නිවැරදි සහ මානුෂීය වාර්තාකරණයක් තුළින් ජනතාවගේ ඔරොත්තුදීමේ හැකියාව ශක්තිමත් කිරීම මෙහි පරම අභිලාෂයයි. මාධ්යවේදියා යනු තොරතුරු ගෙන යන්නෙකු නොව, ආපදා කළමනාකරණ ක්රියාවලියේ සහ මහජන ආරක්ෂාවේ සක්රීය හවුල්කරුවෙකු බව මෙහිදී තහවුරු විය.
