ස්වාධීන බැංකු කරුවෙකු විසිනි.
ජාතික සංවර්ධන බැංකුවේ (NDB) සිදුවූ මෙම දැවැන්ත වංචාව සාමාන්‍ය විගණනයකින් (General Audit) සොයා ගැනීමට නොහැකි වූ බව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ (CBSL) නිලධාරීන් පැවසීම විහිළුවකි. එය එසේ නම්, ඊටත් වඩා මූලික ප්‍රශ්නයක් මතුවේ: එනම් බැංකුවක මුල්‍ය ප්‍රකාශන සමාලෝචනය කර අනුමත කිරීමේදී බාහිර විගණකවරුන් (External auditors), විගණන කමිටු (Audit committees) සහ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය මගින් අපේක්ෂා කරන්නේ කුමක්ද?
ලැබිය යුතු හිඟ මුදල් (Receivables) දැවැන්ත ලෙස ඉහළ යන විට, ඒ පිළිබඳව අවධානය යොමු විය යුතුය. වාර්තා වන පරිදි NDB බැංකුවේ පොදු ඉලෙක්ට්‍රොනික අරමුදල් හුවමාරු (CEFT) ලැබිය යුතු මුදල් වසරක් තුළ සිව්ගුණයකින් වැඩි වී, 2025 වන විට රුපියල් බිලියන 12 ඉක්මවා තිබුණි. මෙවැනි අසාමාන්‍ය වෙනස්වීමක් සම්බන්ධයෙන් වඩාත් ගැඹුරු පරීක්ෂාවක්, ස්වාධීන තහවුරු කර ගැනීමක් සහ විගණන පරීක්ෂාවන් සිදු කිරීමට අවශ්‍යව තිබුණි.
මුල්‍ය ප්‍රකාශන මගින් නිවැරදි හා සාධාරණ තොරතුරු ඉදිරිපත් කරන බවට සහතික කළ බාහිර විගණකවරයාගේ සහ බැංකුවේ අභ්‍යන්තර පාලන යාන්ත්‍රණයේ අවධානයෙන් මෙතරම් විශාල වටිනාකමකින් යුත් ශේෂයක් ගිලිහී ගියේ කෙසේද?
වගවීම අඩු කරන ආකාරයේ පැහැදිලි කිරීම් වෙනුවට, මහජනතාවට මේ සඳහා නිසි පිළිතුරු ලැබිය යුතුය.
රුපියල් බිලියන 13.6 ක වංචාව සම්බන්ධයෙන් මෙතෙක් ජ්‍යෙෂ්ඨ කළමනාකාරීත්වයේ කිසිදු නිලධාරියෙකු, අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල සාමාජිකයෙකු හෝ බාහිර විගණකවරයෙකු වගකීමට ලක් කර නොමැත්තේ මන්දැයි පාර්ලිමේන්තුවේ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේ (CoPF) සභාපති ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා මහතා නිවැරදිව ප්‍රශ්න කර ඇත.
ඔහුගේ ප්‍රශ්න කිරීම් වැදගත් වන අතර, මෙම පරීක්ෂණය කනිෂ්ඨ සේවකයින් පිට පමනක් වරද පටවා අවසන් නොවන බවට ඔහු වගබලා ගත යුතුය.
Deloitte Touche Tohmatsu India LLP ආයතනය විසින් සිදු කරන ලද කඩිනම් පරීක්ෂණ (Forensic review) වාර්තාවට අනුව, වංචනික ගනුදෙනුවලට ජ්‍යෙෂ්ඨ කළමනාකාරීත්වයේ පුද්ගලයන් සෘජුව සම්බන්ධ වී නොමැති බව පැවසේ.
නමුත් සෘජු සබඳතාවය සහ පාලන අසාර්ථකත්වයේ වගකීම යනු කරුණු දෙකකි. පාලන හා අධීක්ෂණ වගකීම් ඉටු කිරීමට අපොහොසත් වීම ගැන වගකීමට ලක්වීමට අධ්‍යක්ෂවරයෙකු වංචනික ගනුදෙනුවකට සෘජුවම සහභාගී විය යුතු නැත.
මෙම මූලධර්මයම ප්‍රධාන මුල්‍ය නිලධාරියා (CFO), ප්‍රධාන විධායක නිලධාරියා (CEO), මණ්ඩල විගණන කමිටුව සහ බාහිර විගණකවරයාට ද අදාළ වේ. ලැබිය යුතු මුදල්වල අසාමාන්‍ය වෙනස්කම් තිබියදීත් මුල්‍ය ප්‍රකාශන අනුමත කළේ නම්, ඒ සඳහා සිදු කළ පරීක්ෂාවන් මොනවාද, මතු කළ ප්‍රශ්න මොනවාද සහ ඒවා ස්වාධීනව තහවුරු කළේද යන්න යමෙකු විසින් පැහැදිලි කළ යුතුය.
මෙම වංචාව සිදු කළේ කවුරුන්ද යන්න පමණක් නොව, එය දිගටම පවත්වාගෙන ගියේ කෙසේද, දැනට පවතින ආරක්ෂණ ක්‍රමවේද අසාර්ථක වූයේ මන්ද සහ පූර්ව අනතුරු ඇඟවීම් නොසලකා හැරියේද යන්න පිළිබඳව ද පරීක්ෂණයකින් තහවුරු විය යුතුය.
මෙම පිළිතුරු නොමැතිව, මෙම ක්‍රියාවලිය වගවීම පිළිබඳ අර්ථවත් පරීක්ෂණයක් වෙනුවට වංචාවේ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදය පිළිබඳ පරීක්ෂණයක් පමණක් වීමේ අවදානමක් ඇත.
Deloitte හි පරස්පර විරෝධී උනන්දුව (Conflict of Interest)
එබැවින් Deloitte වාර්තාව ස්වාධීනව පරීක්ෂා කළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරීන්ගේ සහ බාහිර විගණකවරයාගේ වගකීම් පිළිබඳ ප්‍රශ්න පවතින විට, එහි සොයාගැනීම් අවසාන නිගමනය ලෙස සලකා පිළිගත නොහැක. උනන්දුව පිළිබඳ පරස්පරතාවයක් (Conflict of interest) ගැන ඇති ඕනෑම සැකයක් ඉවත දැමීම හෝ උපකල්පනය කිරීම වෙනුවට සාක්ෂි මත පදනම්ව ස්වාධීනව පරීක්ෂා කළ යුතුය.
ශ්‍රී ලංකාවේ දැඩි ආර්ථික අර්බුදයක් පැවති සමයේ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් ස්වයංක්‍රීයව වේතන ඉහළ දමාගත් අවස්ථාවේදී ස්වාධීන විශේෂඥ කමිටුව
බලවත් ආයතන හමුවේ අභියෝග කිරීමට තමන්ට ඇති හැකියාව ආචාර්ය හර්ෂ මීට පෙරද පෙන්වා දී ඇත.
