ආශිකා බ්රාහ්මණ
කොළඹ LNW: දහස් ගණනක් මිනිසුන් මරා දැමෙන යුද්ධයක් අවසන් කිරීම සඳහා ඉස්ලාමාබාද් රාජ්ය තාන්ත්රික උත්සාහයන් වේගවත් කර තිබෙන බව ජාත්යන්තර මාධ්ය පෙන්වා දෙයි.
ඇමරිකා – ඉරාන සාම සාකච්ජාවලට ප්රධානම බාධකයක වී තිබෙන ටෙහෙරානයේ න්යෂ්ටික වැඩසටහන සම්බන්ධයෙන් ඉරානය සහ එක්සත් ජනපදය අතර සාකච්ඡාවලදී “ප්රධාන ඉදිරි ගමනක්” පාකිස්තාන නිලධාරීන් අපේක්ෂා කරමින් පසුවෙයි.
ඉරානයේ ප්රෙස් ටීවී විකාශකයාට අනුව, හමුදා ප්රධානී අසීම් මුනීර්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ඉහළ පෙළේ පකිස්ථාන දූත පිරිසක් ඉරාන නායකත්වයට එක්සත් ජනපදයෙන් පණිවිඩයක් ලබා දීම සඳහා ටෙහෙරානයට පැමිණීමත් සමඟ එම සාකච්ජා සම්බන්ධයෙන් සුබවාදී ප්රවේශයක් පෙන්නුම් කරමින් තිබේ.
පාකිස්තානයේ “කරුණාවන්ත සංවාදයක් පැවැත්වීම” සඳහා කෘතඥතාව පළ කළ ඉරාන විදේශ අමාත්ය අබ්බාස් අරග්චි විසින් ඔහුව පිළිගනු ලැබීය. ප්රෙස් ටීවී පුවතට අනුව, මුනීර් එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර දෙවන වටයේ සාකච්ඡා සඳහා අඩිතාලම දැමීමට ද උත්සාහ කරමින් පසුවෙයි.
මේ අතරතුර ඉරානය සමග දැනට ක්රියාත්මක සති දෙකක සටන් විරාමය දීර්ඝ කිරීමට තමා අදහස් නොකරන බව ඇමරිකා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ප්රකාශ කර තිබේ.
ගැටුම් අවසන් කිරීම සඳහා සාකච්ඡා මාර්ගයෙන් ගිවිසුමකට එළඹීම තමන් වඩාත් කැමති ආකාරය බවටද ට්රම්ප් ජනාධිපතිවරයා ඉඟි කර ඇත.
ඒ අනුව සාමය වෙනුවෙන් වූ පකිස්ථාන මැදිහත්වීම තුළ “න්යෂ්ටික පෙරමුණේ ප්රධාන ඉදිරි ගමනක්” අපේක්ෂා කරන බවත්, මෙකී නියෝජිතයින් වොෂින්ටනය සහ ටෙහෙරානය අතර පණිවිඩ නැවත නැවතත් හුවමාරු කිරීමත් සිදුකරමින් පසුවෙයි. නැවත යුද්ධයක් ඇවිලුණහොත් එහි කෙළවර සිතාගත නොහැකි විනාශයක් දක්වා දිගුවක් වීමේ අවධානම පවතියි. එහෙයින් මේ මොහොතේ දැඩි අවශ්යතාව වී ඇත්තේ ලෝක සාමයයි.
කෙසේවෙතත් කේන්ද්රීය ගැටළුව වන්නේ ඉරානය විසින් ඕනෑම පොහොසත් කිරීමක් කැටි කිරීමේ කාලසීමාව සහ රටේ අධික ලෙස පොහොසත් කරන ලද යුරේනියම් කිලෝග්රෑම් 440 ක තොගය බව දැක්වෙයි.
ඒ අනුව ඉරානයෙන් ඉදිරිපත්ව ඇති වසර පහක් දක්වා න්යෂ්ටික දියුණුවක් නොකිරීමත් ඇමරිකාව විසින් ඉදිරිපත් කර තිබෙන එම කල සීමාව වසර 20 ක් දක්වා දීර්ඝ කිරිමත් යන යෝජනා දෙක තුළ මැද තැනකට පැමිණීමේ අවශ්යතාව ,මතුව තිබේ. සම්පූර්ණයෙන්ම එක් පාර්ශවයක් අනෙක් පාර්ශවයට අවනත වීමක් බලාපොරොත්තු විය නොහැකි හෙයින් පාකිස්ථානය විසින් අතරමැදි විසඳුමක් යෝජනා කරමින් පසුවෙයි.
යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා එකඟතාවයකින් තොරව සති අන්තයේ ඉස්ලාමාබාද්හි එක්සත් ජනපදය සහ ඉරානය අතර සාකච්ඡා අවසන් වීමෙන් පසුව පකිස්ථානයේ රාජ්ය තාන්ත්රික මැදිහත්වීම යළි ඇරඹිණි.
ඒ අනුව මෙහිදී මැදිහත්කරුවන් ප්රධාන කරුණු තුනක් සම්බන්ධයෙන් සම්මුතියක් සඳහා බලපෑම් කරමින් සිටී. ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩසටහන, හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය පාලනය කිරීම (එය ටෙහෙරානය ඵලදායී ලෙස වසා දමා ඇති අතර එමඟින් ගෝලීය තෙල් මිල ඉහළ යාමට හේතු වී ඇත) සහ යුද හානි සඳහා වන්දිය.
පෙබරවාරි 28 වන දින එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්රායලය විසින් දියත් කරන ලද ගැටුමෙන් ඉරානයේ පුද්ගලයින් 3,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගොස් ඇති අතර ටෙහෙරානය ගල්ෆ් රටවලට පළිගැනීමේ ප්රහාර එල්ල කරන ලදී. එය ඊශ්රායලය සහ ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා අතර ගැටුමක් ද නැවත ඇති කර ඇති අතර, මාර්තු 2 වන දින සිට ඊශ්රායල හමුදා 2,000 කට වැඩි පිරිසක් ඝාතනය වී තිබෙන බවයි ජාත්යන්තර මාධ්ය වාර්තා කළේ.
අප්රේල් 8 වන දින ටෙහෙරාන් සහ වොෂින්ටනය අතර සටන් විරාමයක් ඇති වූ අතර ඒ අනුව ඉරානයේ සහ ගල්ෆ් කලාපයේ ප්රහාර නතර වී තිබේ.නමුත් ලෙබනනයට ඊශ්රායල හමුදා එල්ල කළ ප්රහාර දිගටම පැවතීම කණගාටුදායක තත්ත්වයක් බවට පත්ව තිබේ.
සාමය සඳහා පාකිස්ථානයේ මැදිහත්වීම ගැන ධවල මන්දිර මාධ්ය ලේකම් කැරොලයින් ලෙවිට් පවසා තිබුණේ පකිස්ථාන මැදිහත්වීමෙන් සිදු කරන ලද සාකච්ඡා “ඵලදායී සහ අඛණ්ඩ” ලෙස හදුන්වන අතර ඉස්ලාමාබාද්හි තවදුරටත් සාකච්ඡා පැවැත්වීමට ඉඩ ඇති බවයි.
“ගනුදෙනුවක අපේක්ෂාවන් ගැන අපට සතුටුයි,” ඇය ඊයේ පවසා තිබුණි.
ටෙහෙරානයේදී, ඉරාන විදේශ කටයුතු අමාත්යාංශය තහවුරු කළේ ඉස්ලාමාබාද්හි සාකච්ඡා අවසන් වීමෙන් පසු එක්සත් ජනපදය සමඟ හුවමාරු කරගැනීම අඛණ්ඩව පවතින බවයි. ප්රකාශක එස්මයිල් බගයි පැවසුවේ “පකිස්තානය හරහා පණිවිඩ කිහිපයක් හුවමාරු වී ඇති” බවත් ඉරාන “එම හුවමාරුවලදී ස්ථාවරයන් ප්රකාශ කර ඇති” බවත්ය.
කෙසේ වෙතත්,තවදුරටත් ආතතීන් පවතී.
සාකච්ඡා අවසන් වීමෙන් පසුව ආරම්භ වූ ඉරාන වරායන් සඳහා එක්සත් ජනපද නාවික හමුදා අවහිරය හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිතව ක්රියාත්මක වෙමින් තිබේ. ඊයේ දිනය වන විට තමන් යාත්රා නවයක් ආපසු හරවා ඇති බව එක්සත් ජනපද මධ්යම අණදෙන නිලධාරියා ප්රකාශ කළේය.
අප්රේල් 8 සටන් විරාමය උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස ඉරාන හමුදාව මෙම අවහිර කිරීම හෙළා දැක තිබේ. ඉරානයේ ෆාර්ස් ප්රවෘත්ති ඒජන්සිය වාර්තා කළේ සම්බාධක නොතකා අනුමත කරන ලද ඉරාන සුපිරි ටැංකියක් හෝර්මුස් සමුද්ර සන්ධිය තරණය කළ බවයි. නමුත් ඒ සම්බන්ධයෙන් වැඩිදුර විස්තර ලබා දී නැත.
ඉරානයේ ඒකාබද්ධ හමුදා අණදෙන නිලධාරි අලි අබ්දුල්ලාහි ද එක්සත් ජනපදය තම අවහිරය ඉවත් නොකළහොත් කලාපයේ වෙළඳාම නතර කරන බවට තර්ජනය කර තිබේ. ගල්ෆ් සහ ඕමාන් මුහුද සමඟ රතු මුහුද හරහා වෙළඳාම අවහිර කිරීමෙන් ඉරානය පළිගනු ඇතැයි ඔහු අනතුරු ඇඟවීය.
පවතින මෙම ගැටුම්කාරී තත්ත්වය වහා සාමාන්ය නොවුණහොත් අනාගතයේ ඇතිවිය හැකි යුද්ධය ගෝලීය විනාශයක් දක්වා තවදුරටත් වර්ධනය වීම නොවැලැක්විය හැකි නොවනු ඇත.
