රෂිකා හෙන්නායක අගෝස්තු 13 , කොළඹ LNW :
අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය අවදානමකද?
ශ්‍රී ලංකාවේ ඉහළම අධිකරණවල විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම වයස වැඩිකිරීම සඳහා රජය විසින් යෝජනා කර ඇති ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සංශෝධනය මේ වන විට ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවගේ දැඩි විමසුමට ලක්ව ඇත. 2026 අගෝස්තු 7 වැනි දින, විනිසුරුවරුන්ගේ සහ නීතිඥයන්ගේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ වාර්තාකාරිනී මාග්‍රට් සැටර්ත්වේට් (Margaret Satterthwaite) මෙනෙවිය විසින් ශ්‍රී ලංකා රජය වෙත යොමු කරන ලද නිල නිවේදනය මගින් මෙම සංශෝධනය සම්බන්ධයෙන් බරපතල අනතුරු ඇඟවීම් සිදු කර තිබේ. මෙම සන්නිවේදනය සහ රජය ඊට දක්වන ප්‍රතිචාරය ඉදිරියේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය (UN Human Rights Council) වෙත ඉදිරිපත් කරන වාර්තාවකට ද ඇතුළත් කිරීමට නියමිත අතර, එය මෙරට අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සහතිකය තීරණය කරන තීරණාත්මක සාධකයක් වනු ඇත.
රහසිගතභාවය සහ විනිවිදභාවය පිළිබඳ ගැටලුව
ඕනෑම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටක ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට සිදු කරන වෙනසක් විනිවිදභාවයකින් සහ මහජන සාකච්ඡාවකින් යුතුව සිදු විය යුතුය. එහෙත්, මෙම යෝජිත සංශෝධනයේ නිල කෙටුම්පත හෝ එහි නිශ්චිත වචන මාලාව මෙතෙක් නිල වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත් කර නොමැති වීම විමර්ශනාත්මක ඇසින් බැලිය යුතු කරුණකි. විශේෂ වාර්තාකාරිනිය අවධාරණය කරන්නේ මෙය සවිස්තරාත්මක යුක්ති ධර්ම ප්‍රතිසංස්කරණයකට වඩා, “තාවකාලික/විශේෂිත” (Ad hoc) පදනම මත සිදු කරන වෙනසක් ලෙස පෙනී යන බවයි.
"යෝජිත සංශෝධනය පරිපාලනමය ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස වාර්තා වී තිබුණද, එහි නිශ්චිත වචන මාලාව තවමත් නිල වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත් කර නොමැත." – මාග්‍රට් සැටර්ත්වේට්
දැනට සිටින විනිසුරුවරුන්ට මෙය බලපාන්නේ ඇයි?
මෙම සංශෝධනයේ ඇති වඩාත්ම මතභේදාත්මක ලක්ෂණය වන්නේ එය අනාගතයේ පත්වන විනිසුරුවරුන්ට පමණක් නොව, දැනට සේවයේ නියුතු විනිසුරුවරුන්ට ද අදාළ වන පරිදි (Retrospective application) සකස් කර තිබීමයි. වත්මන් ව්‍යවස්ථාවට අනුව ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරුන් වයස 65 දී ද, අභියාචනාධිකරණ විනිසුරුවරුන් වයස 63 දී ද විශ්‍රාම ගත යුතු වුවත්, යෝජිත සංශෝධනය මගින් එය පිළිවෙළින් 67 සහ 65 දක්වා ඉහළ නැංවීමට නියමිතය.
මෙහි ඇති භයානක තත්ත්වය නම්, සාමාන්‍යයෙන් අදාළ වන ව්‍යවස්ථාපිත රීතියක් (General rule) ස්ථාපනය කරනවා වෙනුවට, "තත්කාලීන ආයතනික අවශ්‍යතා" (Immediate institutional purposes) සඳහා අධිකරණයේ ව්‍යුහය වෙනස් කිරීමට උත්සාහ කරන බවට පෙනී යාමයි. මෙලෙස දැනට සිටින විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර කාලය හදිසියේ දීර්ඝ කිරීම, විධායකය හෝ ව්‍යවස්ථාදායකය විසින් අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වයට සිදු කරන අනවශ්‍ය මැදිහත්වීමක් ලෙස ජාත්‍යන්තරය හඳුනා ගනී.
ස්වාර්ථ ගැටුම් සහ අධිකරණයේ අපක්ෂපාතීත්වය
අන්තර්ජාතික සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ සම්මුතිය (ICCPR) යටතේ ස්වාධීන සහ අපක්ෂපාතී මණ්ඩලයක් මගින් සාධාරණ නඩු විභාගයක් ලැබීමට පුරවැසියන්ට ඇති අයිතිය තහවුරු කිරීමට ශ්‍රී ලංකාව බැඳී සිටී. විශේෂ වාර්තාකාරිනිය පෙන්වා දෙන්නේ, විශේෂිත විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර කාලය මෙලෙස දීර්ඝ කිරීම මගින් ඔවුන්ගේ සේවා කාලය කෘත්‍රිමව පවත්වා ගැනීමට රජය උත්සාහ කරන බවට හැඟීමක් ඇති විය හැකි බවයි.
වඩාත්ම බරපතල ගැටලුව වන්නේ ‘ස්වාර්ථ ගැටුම’ (Conflict of interest) යි. මෙම සංශෝධනයෙන් සෘජුවම ප්‍රතිලාභ ලබන විනිසුරුවරුන්ටම, පසුව එම සංශෝධනයේ ව්‍යවස්ථාපිතභාවය පිළිබඳ තීන්දුවක් දීමට සිදුවුවහොත්, එය අධිකරණය කෙරෙහි ඇති මහජන විශ්වාසය මුළුමනින්ම පළුදු කිරීමට හේතු වනු ඇත.
"විශේෂිත විනිසුරුවරුන්ගේ ධුර කාලය මෙලෙස දීර්ඝ කිරීමෙන් පසුව, එම සංශෝධනයේම ව්‍යවස්ථාපිතභාවය පිළිබඳ තීරණය කිරීමට එම විනිසුරුවරුන්ටම සිදුවීමෙන් ඇතිවිය හැකි ස්වාර්ථ ගැටුම පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ යුතුය." - මාග්‍රට් සැටර්ත්වේට්
සැබෑ ප්‍රතිසංස්කරණයක තිබිය යුතු ලක්ෂණ
විනිසුරුවරුන්ගේ විශ්‍රාම වයස සංශෝධනය කිරීම පළපුරුද්ද ආරක්ෂා කර ගැනීම වැනි කරුණු මත සාධාරණීකරණය කළ හැකි වුවද, එය සිදු විය යුත්තේ විනිවිද පෙනෙන සහ සියලු පාර්ශව සම්බන්ධ කරගත් ක්‍රියාවලියක් හරහා පමණි. මේ සම්බන්ධයෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ විශේෂ වාර්තාකාරිනිය ශ්‍රී ලංකා රජයෙන් කරුණු කිහිපයක් විමසා සිටී:
- හේතු දැක්වීම: දැනට සේවයේ නියුතු විනිසුරුවරුන්ට මෙම වෙනස අදාළ කර ගැනීමට ඇති සැබෑ තාර්කික පදනම කුමක්ද?
- උපදේශනය: ශ්‍රී ලංකා නීතිඥ සංගමය (BASL), නීති වෘත්තිකයන්, සිවිල් සංවිධාන සහ විද්වතුන් සමඟ මේ පිළිබඳව අර්ථවත් සාකච්ඡා පවත්වා තිබේද?
- ආරක්ෂිත පියවර: විධායකයේ හෝ ව්‍යවස්ථාදායකයේ අනිසි මැදිහත්වීම්වලින් අධිකරණ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කිරීමට ඇති ක්‍රමවේද මොනවාද?
- බලපෑම් තක්සේරුව: මෙමගින් අධිකරණයේ අපක්ෂපාතීත්වය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසයට සිදුවන බලපෑම තක්සේරු කර තිබේද? යන්නයි..
