රෂිකා හෙන්නායක ජූලි 26, කොළඹ LNW :
සෑම වසරකම ජූලි 28 වන දිනට යෙදෙන ලෝක හෙපටයිටිස් දිනය මෙවර ශ්රී ලංකාවට විශේෂ දිනයකි.ඒ, ලෝකයේ රටවල් සිය ගණනක් අතරින්, එකම එක් ශ්රී ලාංකික නමක් මුළු මහත් සෞඛ්ය ලෝකයම මවිත කරමින් පෙරමුණට පැමිණ ඇති බව ඔබ දන්නවාද?
මාරාන්තික හෙපටයිටිස් රෝගය මිහිතලයෙන් තුරන් කිරීම වෙනුවෙන් ලොව පුරා සිටින විශේෂඥයන් අතරින් තේරී පත් වූ සුවිශේෂී “ගෝලීය ශූරයන්” සිව්දෙනා අතරට මෙරට වෛද්යවරියක ඇතුළත් වීම අප ලැබූ අතිමහත් අභිමානයකි.
ගෝලීය වේදිකාවේ ශ්රී ලංකාවේ නාමය
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය (WHO) සමඟ නිල සබඳතා පවත්වන, “The Task Force” ආයතනය යටතේ ක්රියාත්මක වන ගෝලීය හෙපටයිටිස් තුරන් කිරීමේ සංවිධානය (CGHE) විසින් නිල වශයෙන් නිවේදනය කරන ලද “2026 වසරේ හෙපටයිටිස් තුරන් කිරීමේ ශූරයන්” (Hepatitis Elimination Champions) අතරට ශ්රී ලංකාවේ විශේෂඥ වෛද්ය සත්යා හේරත් (MBBS, MSc, MD) මහත්මිය තේරී පත්ව සිටී.
මෙම සම්මානය හුදු ඇගයීමක් පමණක්ම නොව; එය පුද්ගලයෙකුගේ නොසැලෙන කැපවීම, නව්ය චින්තනය සහ සෞඛ්ය ප්රතිපත්ති සම්පාදනය උදෙසා දක්වන සුවිශේෂී දක්ෂතාවය වෙනුවෙන් පිරිනමන ඉහළම ගෞරවයකි. ලොව පුරා සිටින දහස් සංඛ්යාත විශේෂඥයන් අතරින් මේ වසර සඳහා තේරී පත්ව ඇත්තේ සිව්දෙනෙකු පමණක් වීමෙන්ම වෛද්ය සත්යා හේරත් මහත්මියගේ මෙහෙවරෙහි ඇති ජාත්යන්තර වටිනාකම මනාව පැහැදිලි වේ.
"One Stop Shop": සෞඛ්ය සේවාවේ විප්ලවීය වෙනසක්
2018 වසරේ සිට වෛද්ය සත්යා හේරත් මහත්මියගේ නායකත්වයෙන් හඳුන්වා දුන් “One Stop Shop” (එක් ස්ථානයකින් සියලු සේවා) ආකෘතිය ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය සේවාවේ හැරවුම් ලක්ෂ්යයකි. සාම්ප්රදායික රෝහල් පසුබිමකදී තමන් කෙරෙහි සමාජය දක්වන ආකල්ප සහ “කොන් වේවි” යන බිය නිසා සේවාවන් ලබාගැනීමට මැලිකමක් දක්වන රෝගීන් වෙනුවෙන් මෙම ක්රමය නිර්මාණය කර ඇත.
මෙම ආකෘතිය හරහා එකම සෙවණක් යටදී පහත සේවාවන් රෝගියාට හිමිවේ..
- ප්රජා මූලික සෞඛ්ය අධ්යාපනය.
- හානි අවම කිරීමේ (Harm Reduction) සුවිශේෂී සේවා.
- ප්රමාදයකින් තොරව ප්රතිඵල ලබාදෙන ස්ථානීය පරීක්ෂණ (Point-of-Care Testing).
- හෙපටයිටිස් සඳහා වන සෘජු ප්රතිකාර.
- මානසික සහ සමාජීය ශක්තිය ලබාදෙන මනෝසමාජීය සහාය.
මෙම “සියල්ල එකම තැනක” ප්රවේශය මගින් රෝගීන් සහ සෞඛ්ය සේවාව අතර පැවති බාධක බිඳ දමමින්, රෝගය රහසිගතව තබාගෙන මිය යනවා වෙනුවට ප්රතිකාර සඳහා යොමුවන රෝගීන් සංඛ්යාව කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ නංවා තිබේ.
බාධක බිඳලූ "හානි අවම කිරීමේ" ප්රවේශය
සමාජයේ අවධානයට ලක් නොවන, බොහෝවිට කොන් කිරීමට ලක්වන ජනකොටස් ඉලක්ක කරගනිමින් වෛද්ය හේරත් මහත්මිය ගෙන ගිය නිර්භීත ක්රියාමාර්ග මෙරට සෞඛ්ය ඉතිහාසයේ සන්ධිස්ථාන වේ..
- 2021 වසර: ශ්රී ලංකාවේ ප්රථම වරට කටු හා සිරින්ජ හුවමාරු වැඩසටහන (Needle & Syringe Program) ආරම්භ කරමින් වෛරසය පැතිරීම පාලනයට පියවර ගැනීම.
- 2022 වසර: රෝහල් පද්ධතියෙන් බැහැරව, ප්රජාව තුළටම ගොස් හෙපටයිටිස් C ප්රතිකාර ලබාදීමේ සේවාව දියත් කිරීම.
මෙමඟින් රෝගීන් මුල් අවධියේදීම හඳුනාගෙන ඔවුන්ට අවශ්ය ජීවිතාරක්ෂක සේවාවන් කඩිනමින් ලබාදීමට හැකි විය. මෙය හුදෙක් ප්රතිකාරයක් පමණක් නොව, රෝගීන් කෙරෙහි පවතින සමාජ අපවාදය (Stigma) තුරන් කරමින් ඔවුන්ට ගෞරවාන්විතව සෞඛ්ය සේවා ලබාගැනීමට කළ මඟ පෙන්වීමකි.
ප්රතිකාරයෙන් ඔබ්බට: දැනුවත් කිරීම සහ පුහුණුව
රෝගයක් තුරන් කිරීමට නම් ප්රතිකාරවලට වඩා දැනුවත් කිරීම වැදගත් බව වෛද්ය සත්යා හේරත් මහත්මියගේ දැක්මයි.
- වෘත්තීය සුදුසුකම් සහිත ප්රජා සේවයක්: HIV, ලිංගිකව සම්ප්රේෂණය වන රෝග සහ හෙපටයිටිස් පිළිබඳ ප්රජා මට්ටමින් කටයුතු කරන පිරිස් සඳහා ජාතික වෘත්තීය සුදුසුකම් (NVQ) පාඨමාලා හඳුන්වා දීමට ඇය මූලිකත්වය ගත්තාය.
- “මා පිය සුමිතුරෝ” සහ උපායමාර්ගික ප්රවේශය: Parentcraft වැඩසටහන හරහා ගර්භණී මව්වරුන් පමණක් නොව, ඔවුන්ගේ සහකරුවන් ද දැනුවත් කිරීම විශේෂත්වයකි. මවගෙන් දරුවාට රෝගය වැළඳීම වැළැක්වීමට අමතරව, සහකරුවන් හරහා සිදුවන තිරස් සම්ප්රේෂණය (Horizontal Transmission) පාලනය කිරීම මෙහි ප්රධාන අරමුණයි.
CGHE සංවිධානයේ කාර්යභාරය
ගෝලීය හෙපටයිටිස් තුරන් කිරීමේ සංවිධානය (CGHE) යනු ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය සමඟ සමීපව කටයුතු කරන ප්රමුඛතම ජාත්යන්තර ආයතනයකි. ඔවුන් ප්රධාන වශයෙන්ම ශ්රී ලංකාව වැනි අඩු සහ මධ්යම ආදායම් ලබන රටවල් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරමින්, එම රටවලට අවශ්ය තාක්ෂණික උපදේශන හා සහාය (Technical Assistance) ලබා දෙයි. රෝග විනිශ්චය සහ එන්නත්කරණය වැනි අංශවල නවීන ලෝක අත්දැකීම් මෙරටට ගෙන ඒම සඳහා ඔවුන් විශාල දායකත්වයක් සපයයි.
2030 වසර වන විට වෛරස් හෙපටයිටිස් ලොවෙන් තුරන් කිරීමේ ගෝලීය ඉලක්කය කරා යන ගමනේදී, ශ්රී ලංකාව ලබා ඇති මෙම ජාත්යන්තර පිළිගැනීම අපේ සෞඛ්ය සේවාවට නව පණක් ලබා දෙයි. විශේෂඥ වෛද්ය සත්යා හේරත් මහත්මියගේ මෙම ජයග්රහණයෙන් පැහැදිලි වන්නේ, එක් පුද්ගලයෙකුගේ සැබෑ කැපවීම සහ නව්ය දැක්ම හරහා සමස්ත ජාතියක සෞඛ්ය ඉරණම වෙනස් කළ හැකි බවයි.අපේ රටේ සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය මෙවන් දක්ෂයන්ගෙන් සන්නද්ධව සිටින තාක්, හෙපටයිටිස් රහිත ශ්රී ලංකාවක් යනු සිහිනයක් පමණක් නොවන බව සහතිකය.
