මේ දිනවල ලෝකය පුරාම සාකච්ඡාවට භාජනය වී ඇත්තේ එල් නීනෝ තත්වය පිළිබඳව ය. වියළි කාලගුණය හේතුවෙන් මේ වනවිටත් ශ්‍රී ලංකාවේද පුද්ගලයින් 68,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් පීඩාවට පත්ව සිටිති. ඇතැම් ප්‍රදේශවලට පානීය ජලය පවා හිඟවෙමින් පවතින අතර කෘෂිකාර්මික කටයුතු පිළිබඳව ද අවිනිශ්චිතතාවක් පවතී.
මෙරට වර්ෂාපතනය ගැන සාමාන්‍ය ජනතාව කතාබහ කරද්දී කියැවෙන්නේ අතීතයේ තිබුණු දේශගුණික තත්වයන් මේ වනවිට වෙනස් වී ඇති බවත් එන්න එන්නම රට වියළෙමින් පවතින බවත් ය. මෙය සත්යයක්ද ?
වැස්ස යනු එදිනෙදා ජන ජීවිතයට මෙන්ම රටේ සමස්ත ආර්ථිකයට ද අතිශයින්ම ප්‍රබල ලෙස බලපෑම් කරන සාධයක් බැවින් මේ පිළිබඳව විමසා බැලීම වටී. මේ සටහන ඒ සඳහා උත්සාහ දැරීමකි.
ශ්‍රී ලංකාවේ තත්ත්වය නිවැරදිව මැනිය යුත්තේ “වැසි වැටුණාද නැද්ද” යන පදනමෙන් පමණක් නොව, “රටට අවශ්‍ය ජලය ප්‍රමාණවත් ලෙස ලැබුණාද?” යන පදනමෙන්ය.
ශ්‍රී ලංකාවට සාමාන්‍යයෙන් වසරකට මිලිමීටර් 2,000කට ආසන්න වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. එය මුළු රට පුරා සලකා බැලූ විට ඉතා විශාල ජල ප්‍රමාණයකට සමාන වේ. නමුත් තෙත් කලාපය, අතරමැදි කලාපය සහ වියළි කලාපය අතර වර්ෂාපතනය විශාල ලෙස වෙනස් වන නිසා, “මේ වසරේ ශ්‍රී ලංකාවට මි.මී. 2,000 වැසි ලැබුණා” කියන එකෙන් පමණක් රටට අවශ්‍ය ජලය ප්‍රමාණවත්ද කියලා තීරණය කළ නොහැක.
ශ්‍රී ලංකාවේ වර්ෂාපතනය සහ ජල ප්‍රමාණවත්භාවය මැනීමට භාවිතා කළ යුතු ප්‍රධාන පරාමිතීන්
පරාමිතිය මැනෙන්නේ කුමක්ද? ප්‍රායෝගික අර්ථය
සාමාන්‍යයට සාපේක්ෂ වර්ෂාපතන වෙනස දිගුකාලීන සාමාන්‍ය වර්ෂාපතනයට වඩා මේ වසරේ කොපමණ වැඩි/අඩුද +10% ට වැඩි = වැඩි වැසි; ±10% = සාමාන්‍ය; −10% සිට −20% = වියළි; −20% ට අඩු = දැඩි හිඟය
SPI-3 මාස 3ක වර්ෂා හිඟය කෙටි කාලීන කෘෂිකාර්මික වියළි තත්ත්වය
SPI-6 මාස 6ක වර්ෂා හිඟය ජලාශ හා වගා ජල පීඩනය
SPI-12 මාස 12ක එකතුවූ වර්ෂා හිඟය රටපුරා නියඟ තත්ත්වය මැනීමට හොඳ සරල දර්ශකයක්
SPEI වැසි ප්‍රමාණය සහ උෂ්ණත්වය/වාෂ්පීභවනය දෙකම සලකා බැලීම උෂ්ණත්වය වැඩිවීමත් සමඟ වඩාත් ප්‍රයෝජනවත්
ජලාශ පිරීම් ප්‍රතිශතය භාවිතයට ඇති ගබඩා ජලය ශ්‍රී ලංකාවට ඉතා වැදගත්
ගංගා හා ඇළ දොළ ජල ප්‍රවාහය වැසි ජලය සැබෑ ලෙස ගංගා පද්ධතියට ගලා ඇත්ද භාවිත කළ හැකි ජලය තහවුරු කරයි
පසෙහි තෙතමනය වගාවට ඇති ජලය මහ සහ යල කන්න සඳහා අතිශය වැදගත්
භූගත ජල මට්ටම දිගුකාලීන ජල සංචිතය විශේෂයෙන් වියළි කලාපයට වැදගත්
SPI කියන්නේ මොකක්ද?
SPI – Standardized Precipitation Index කියන්නේ වර්ෂාපතන හිඟය හෝ අධිකතාව මැනීමට ලොව පුරා භාවිතා කරන දර්ශකයකි.
සාමාන්‍යයෙන්:
- +1 ට වැඩි = වැඩි වැසි
- −1 සිට +1 අතර = සාමාන්‍ය තත්ත්වය
- −1 ට අඩු = නියඟ තත්ත්වය
- −1.5 ට අඩු = දැඩි නියඟය
- −2 ට අඩු = අතිශය නියඟය
ශ්‍රී ලංකාවේ වර්ෂාපතන තත්ත්වය විශ්ලේෂණය කිරීමට SPI-3, SPI-6 සහ SPI-12 යන දර්ශක භාවිතා කිරීම ඉතා සුදුසුය.
2006 සිට පසුගිය වසර 20ක පමණ තත්ත්වය
ශ්‍රී ලංකාව සෑම වසරකම ක්‍රමයෙන් වියළි වෙමින් පවතින රටක් ලෙස සරලව පැවසීමට නොහැකිය. ඒ වෙනුවට ප්‍රධාන ගැටලුව වන්නේ වැසි ලැබෙන කාලය, ස්ථානය සහ තීව්‍රතාවය අස්ථාවර වීමයි.
ඉතා වැඩි වැසි, ගංවතුර, කෙටි කාලයක වැසි විශාල ප්‍රමාණයක් ලැබීම සහ ඒ අතර දිගු වියළි කාල පරාස පැවතීම වර්තමානයේ වැදගත් ලක්ෂණයකි.
2006 සිට වසරෙන් වසර සාමාන්‍ය තත්ත්වය
කාලය තත්ත්වය විස්තරය
2006 🟢 සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රමාණවත් සාපේක්ෂව හොඳ ජල තත්ත්වයක්
2007–2008 🟢 තෙත් / ප්‍රමාණවත් වැඩි වැසි සහ හොඳ ජල ලැබීම
2009–2010 🔴 වියළි වියළි ජල විද්‍යාත්මක කාලයක්
2010–2011 🟢/🔵 ඉතා තෙත් දැඩි වැසි සහ ගංවතුර; 2011 ආරම්භයේ විශාල ගංවතුර
2011–2012 🔴 වියළි කෘෂිකාර්මික නියඟයක්; වී වගාවට හානි
2012–2013 🟡 මිශ්‍ර ප්‍රදේශ අනුව විශාල වෙනස්කම්
2013–2014 🔴🔴 දැඩි නියඟය රටපුරා බලපෑම් කළ වැදගත් නියඟ කාලයක්
2014–2015 🟢 තෙත් ප්‍රමාණවත් වර්ෂාපතනයක්
2015–2016 🟡 සිට 🔴 දක්වා වර්ෂා හිඟය ක්‍රමයෙන් වැඩි වීම
2016–2017 🔴🔴 ඉතා දැඩි නියඟය පසුගිය වසර 20 තුළ ප්‍රබලම නියඟ කාලවලින් එකක්
2017–2018 🟡 ප්‍රකෘතිමත් වීම ජල තත්ත්වය යහපත් වුණත් ප්‍රදේශ අනුව වෙනස්කම්
2018–2019 🔴 වියළි තවත් වැදගත් වියළි වසරක්
2019–2020 🟡/🟢 මිශ්‍ර විශාල ජාතික නියඟයක් නොතිබුණත් කලාපීය වෙනස්කම්
2020–2021 🟢 සාමාන්‍යයෙන් හොඳ කෘෂිකාර්මික ජල තත්ත්වය හොඳ
2021–2022 🟡 මිශ්‍ර ගැටලු තිබුණත් සියල්ලම වර්ෂා හිඟය නිසා නොවේ
2022–2023 🔴 වියළි කාලයක් 2023 මුල් භාගයේ වර්ෂා හිඟය සහ ජල ගැටලු
2023–2024 🟢 ප්‍රකෘතිමත් වර්ෂා සහ ජල තත්ත්වය බොහෝ දුරට යහපත්
2024–2025 🟡/🟢 සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රමාණවත් කලාප අනුව තත්ත්වය වෙනස් විය හැක
විශේෂයෙන් වැදගත් නියඟ කාලය – 2016–2017
2016–2017 ශ්‍රී ලංකාවේ පසුගිය වසර 20 තුළ තිබූ දැඩිම නියඟ කාලයන්ගෙන් එකක් ලෙස සැලකිය හැක. මෙම නියඟය දිස්ත්‍රික්ක 25න් 23කට පමණ බලපෑම් කළේය.
වර්ෂාපතනය සාමාන්‍යයට වඩා අඩු වීමත්, වැසි අස්ථාවරව ලැබීමත් නිසා මහ කන්නයේ වී වගාවට දැඩි බලපෑමක් ඇති විය.
2016/17 මහ කන්නයේ වී අස්වැන්නට සැලකිය යුතු ලෙස 40%කට වැඩි පමණ පහත වැටීමක් වාර්තා වූ බව ජාත්‍යන්තර ආයතන පෙන්වා දී ඇත.
2012 සහ 2013–2014 කාලය
2012 නියඟයත් කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්‍රයට විශාල බලපෑමක් කළේය.
විශාල වී වගා ප්‍රදේශවල අස්වැන්න හානි වී, ජලාශ සහ වගා ජල සැපයුම අඩු විය.
2013–2014 කාලයත් ශ්‍රී ලංකාවේ දැඩි නියඟ වසරක් ලෙස සැලකේ.
2023 තත්ත්වය
2023 වසරේ මුල් භාගයේ වර්ෂාපතනය බොහෝ ප්‍රදේශවල සාමාන්‍යයට වඩා අඩු විය.
එම නිසා:
- ජලාශ ජල මට්ටම් පහළ යාම
- වගා ජල හිඟය
- පානීය ජල ගැටලු
- වියළි කලාපයේ කෘෂිකාර්මික බලපෑම්
වැනි ගැටලු ඇති විය.
ප්‍රධාන නිගමනය
ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන ගැටලුව:
“රටට වැසි නැතිවීම” නොව, “වැසි අස්ථාවර වීම”යි.
එනම්:
වැරදි ස්ථානයේ + වැරදි මාසයේ + ඉතා තීව්‍ර ලෙස + දිගු වියළි කාල අතරතුර වැසි ලැබීම.
උදාහරණයක් ලෙස:
මි.මී. 300ක වැසි දින 3කදී ලැබුණොත් එය ගංවතුර ඇති කරලා විශාල ප්‍රමාණයක් මුහුදට ගලා යා හැක.
නමුත් එම මි.මී. 300 සති 6ක් පුරා සමානව ලැබුණොත්:
- පසට ජලය අවශෝෂණය වේ
- භූගත ජලය නැවත පිරේ
- ජලාශ පිරේ
- කෘෂිකර්මාන්තයට වැඩි ප්‍රයෝජනයක් ලැබේ
ඒ නිසා වාර්ෂික වර්ෂාපතන ප්‍රමාණය පමණක් සලකා ශ්‍රී ලංකාවේ ජල තත්ත්වය තීරණය කිරීම නිවැරදි නොවේ.
ශ්‍රී ලංකාව සඳහා “ජල ප්‍රමාණවත්භාව දර්ශකයක්” – ලකුණු 100
ශ්‍රී ලංකාව සඳහා යෝජනා කළ හැකි ක්‍රමය
- කාලානුරූප වර්ෂාපතනය – ලකුණු 30
දිගුකාලීන සාමාන්‍යයට සාපේක්ෂව මේ වසරේ වැසි ප්‍රමාණය.
- SPI / SPEI – ලකුණු 20
මාස 6 සහ මාස 12ක නියඟ තත්ත්වය.
- ප්‍රධාන ජලාශ පිරීම් මට්ටම – ලකුණු 20
ජලාශවල භාවිතයට ඇති සැබෑ ජල ප්‍රමාණය.
- ගංගා ජල ප්‍රවාහය – ලකුණු 10
ප්‍රධාන ගංගා සහ ජල පද්ධතිවල ජල ප්‍රවාහය.
- පසෙහි තෙතමනය – ලකුණු 10
කෘෂිකර්මාන්තයට ඇති ජල තත්ත්වය.
- භූගත ජල මට්ටම – ලකුණු 10
දිගුකාලීන භූගත ජල සංචිතය.
ලකුණු අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ තත්ත්වය වර්ගීකරණය
ලකුණු තත්ත්වය
80–100 ඉතා තෙත් / ජල අතිරික්තය
65–79 ප්‍රමාණවත් ජලය
50–64 අවධානය යොමු කළ යුතු තත්ත්වය
35–49 ජල පීඩනය
20–34 දැඩි නියඟය
20ට අඩු අතිශය නියඟය
මෙවැනි දර්ශකයක් භාවිතා කළොත් රජයට හෝ වෙනත් ආයතනයකට “මේ වසරේ වැසි මි.මී. 1,900ක්” කියන තොරතුර පමණක් නොව, “රටට භාවිත කළ හැකි ජලය ඇත්තටම කොපමණ ප්‍රමාණවත්ද?” කියන ප්‍රශ්නයට හොඳ පිළිතුරක් ලබාගත හැක.
2006–2025 කාලයේ සමස්ත නිගමනය
පසුගිය වසර 20 තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත් ජල හිඟ / නියඟ කාලයන් ලෙස පහත කාල පෙන්වා දිය හැක:
- 2009–2010
- 2011–2012
- 2013–2014
- 2016–2017
- 2018–2019
- 2023 වසරේ කොටසක්
මෙයින් 2016–2017 නියඟය විශේෂයෙන් දැඩි එකකි.
කෙසේ වුවත්, පසුගිය වසර 20 පුරා ශ්‍රී ලංකාව සරලව “වසරෙන් වසර වියළි වෙමින් යන රටක්” බව කියන්න තරම් සාක්ෂි නොමැති බව මෙම දත්ත අනුව පෙනේ.
ඒ වෙනුවට නිවැරදි නිගමනය වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ වර්ෂාපතනයේ අස්ථාවරතාව වැඩි වී ඇති අතර, දැඩි වැසි, ගංවතුර සහ දිගු වියළි කාල එකිනෙකට මාරුවෙමින් පැමිණීම රටේ ජල කළමනාකරණයට විශාල අභියෝගයක් බවට පත්වී ඇති බවත් එම නිසා අනාගත ශ්‍රී ලංකාවේ ජල ප්‍රතිපත්තිය සඳහා වර්ෂාපතනය + ජලාශ + ගංගා + පසෙහි තෙතමනය + භූගත ජලය + SPI/SPEI යන සියල්ල එකට මැනීම වඩාත් නිවැරදි ක්‍රමය වන බවත් ය.
මේ අනුව, මින් ඉදිරියට ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික සැලසුම් සකස් කිරීමේදී වසර කිහිපයකට වරක් අපට මුහුණ දීමට සිදුවන බව පෙන්නුම් කෙරෙන වියළි කාලගුණයට අදාළව ද සැලසුම් සකස් කිරීම ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පවත්වාගෙන යාමේදී අතිශයින්ම වැදගත් වනු නියත ය.
~ අන්තර්ජාලය ඇසුරෙනි
